Hangisi Hangisi? Çocuklarda İnce ve Kaba Motor Gelişimi de Nesi?

Kaba ve ince motor gelişimi kavramlarını sık sık duyduğuna eminiz. Önemli olduğunu biliyorsun ama içerikleri hakkında yeterli bilgin yok mu?

Senin için bu yazıyı hazırladık, çocuğunun motor gelişimi hakkında öğrenmediğin kalmasın!

Takipte kal: Ay Ay Bebek Gelişimi

Kaba motor becerileri nedir?

Kaba motor becerilerini, bebeğinin vücudunun gövde, kol ve bacak hareketlerini sağlayan yani büyük kaslarda meydana gelen işlevsellik olarak açıklayabiliriz. Yani çocuğunun;

Çocuklarda kaba motor gelişimi öncelikle dik tutmakla kafadan başlar ve ayaklara doğru devam eder. Bu sıralama genellikle değişmez ama gerçekleşme zamanı çocuktan çocuğa farklılık gösterebilir.

Yenidoğan bebeğinin motor becerileri çok sınırlıdır, birçok hareketi istemli olarak değil, refleks sonucu yapar. Bunun nedeni kaslarının henüz gelişmemesi ve merkezi sinir sisteminin kas kontrolünü henüz sağlayamıyor olması.

Bakmadan geçme: Yenidoğan Refleksleri: Yenidoğan Bebek Davranışları Neler?

“Bebekler kaç aylıkken oturur?”, “Bebekler ne zaman yürür?” gibi pek çok sorun olduğunu biliyoruz. İşte bunlar tamamen kaba motor gelişimi ile alakalı! Aşağıdaki tablodan bu becerilerin gelişim süreleri ile ilgili bilgi sahibi olabilirsin.

Kaba motor becerileri Yaş
Baş kontrolü 2-3 ay
Yüzüstü-sırtüstü dönme 4-6,5 ay
Desteksiz oturma 6-9 ay
Yardımsız yürüme 10-18 ay
Merdiven inip çıkma (tutunarak) 20-26 ay
Tek ayak üstünde zıplama 3,5-4,5 yaş

İnce motor becerileri nedir?

İnce motor becerileri, çocuğunun el ve parmaklarındaki küçük kaslarını çalıştırabilmesi ile ortaya çıkar. Bu becerileri 3 başlıkta inceleyebiliriz.

Elle kavrama

Bebeğin yenidoğan dönemindeyken içgüdüsel olarak elleriyle bazı nesneleri kavrayabilir ama 4. ayına kadar bilinçli olarak nesneleri tutamaz. İlk aylarda daha çok yakalama, uzanma ve ağzına götürme hareketlerini görebilirsin.

Emeklemeye başlamasıyla birlikte çocuğunun ince motor becerileri de gelişmeye başlar. Böylece nesnelere bilinçli olarak yaklaşır ve zamanla kontrollü bir şekilde tutmaya başlar.

Parmakla kavrama

Bebeğinin ellerindeki ince kaslar gelişmeye ve bu konudaki deneyimleri artmaya başladıkça parmaklarını daha iyi kullanmaya başlar. Parmak uçlarıyla nesneleri kavrama, bazı objeleri ucundan tutma, parmakla işaret etme gibi beceriler, ince motor gelişimi içerisinde değerlendirilir.

İlerleyen zamanlarda göreceğin kalem tutma, kitap sayfası çevirme gibi becerileri de bu kapsamda değerlendirebilirsin.

Bu konu da önemli: Bebeğine Kitap Okumanın Faydaları ve İncelikleri

El-göz koordinasyonu

El-göz koordinasyonu genellikle bebeğinin 4. ayı ile başlar. Bebeğin bu süreçten sonra hareketli nesneleri gözleri ile takip edebilir ve bulundukları yere yönelerek tutmaya ya da yakalamaya çalışabilir.

Aşağıdaki tablodan çocuğunun ince motor gelişimi hakkında bilgi edinebilirsin.

İnce motor becerileri Yaş
Ellerini orta hatta birleştirme 3-4 ay
Eşyaya uzanma 4-6 ay
Baş ve işaret parmaklarını birleştirme, bu parmaklarla nesne yakalama 9-12 ay
Kağıt karalama 18-24 ay
Dik çizgi çizme 2-3 yaş

Dikkat etmen gerekenler burada: Bebeklerin Büyüme ve Gelişimini Etkileyen 7 Faktör

Yaşlara göre çocuğunun ince ve kaba motor gelişimleri

0-3 aylık bebek motor gelişimi

Kaba motor becerileri:

  • Sırtüstü ya da yüzüstü yatarken başını çevirebilir.
  • Sert bir zeminde ayakta tutulursa ayakları yere basar ve ileri doğru otomatik bir yürüme hareketi yapar.
  • Oturur konuma getirildiğinde gövdesi dikleşene kadar başı geride kalır.
  • Ayağının hareketini engelleyen bir durum olduğunda daha hızlı hareket ettirerek engeli aşmaya çalışır.
  • Kollarını ve bacaklarını daha kolay bükebilir.
  • Ellerini ortada birleştirebilir.
  • Bacaklarıyla tekme atabilir.
  • Yüzükoyun yatarken ön kollarından destek alarak başını ve kalçasını havaya kaldırabilir.

Bu yazı bebeğinin kaba motor gelişimine destek olacak: Bebekler Daha Güçlü: Tummy Time (Karın Üstü Hareketleri)

İnce motor becerileri:

  • El ve ayak parmaklarını yelpaze gibi açabilir.
  • Uzattığın parmağını eliyle kavrayabilir.

4-6 aylık bebek motor gelişimi

Kaba motor becerileri:

  • Sırtüstü yatarken ayaklarına bakmak için başını kaldırır.
  • Beşikte ya da bebek arabasında destekle oturabilir.
  • Sert bir zeminde ayakta tutulduğunda, zemine basarak zıplama hareketi yapabilir.
  • Sırtüstü yatarken yüzükoyun dönebilir.
  • Bacaklarını kaldırarak dikey tutabilir.
  • Çevresine bakınmak için başını iki yana da çevirebilir.
  • Kollarını ve bacaklarını anlamlı bir şekilde sallar.
  • Bacaklarını çok iyi şekilde hareket ettirir, seri tekmeler atar.
  • Yüzükoyun pozisyonda başını ve göğsünü çok iyi bir şekilde kaldırabilir.

İnce motor becerileri:

  • Yatar pozisyonda havaya kaldırdığı ayaklarını elleriyle kavrayabilir.
  • Altıncı aya doğru nesnelere bilinçli olarak uzanmaya başlar.
  • Kavrama hareketleri daha anlamlıdır.

Bebeğinle anlaşmanın en güzel yolu: Bebek İşi Bir İletişim Şekli: Bebek İşaret Dili

7-9 aylık bebek motor gelişimi

Kaba motor becerileri:

  • 10-15 dakika tek başına desteksiz oturabilir.
  • Önünde duran nesneyi almak için bilinçli olarak eğilebilir.
  • Tüm bedenini etkin bir şekilde hareket ettirebilir.
  • Yerde yuvarlanabilir, bedenini rahatça döndürebilir.
  • Emeklemeye çalışır.
  • Kendini yukarı çekip bir desteğe tutunarak ayağa kalkabilir. Ama geri oturamaz.

İnce motor becerileri:

  • Parmaklarıyla nesneleri işaret edebilir.
  • Baş ve işaret parmağıyla nesneleri kavrayabilir.

Mutlaka oku: Bebeğin Beyin Gelişimini Desteklemek İçin Zengin Uyaran Çeşitliliği Nasıl Sağlanır?

9-12 aylık bebek motor gelişimi

Kaba motor becerileri:

  • Yerde uzun süre oturabilir.
  • Yatar konumdan oturur konuma geçebilir.
  • Elleri ve dizleri üzerinde emekler.
  • Bir desteğe tutunarak ayağa kalkabilir ve geri oturabilir.
  • Tutunarak yürüyebilir.
  • Birkaç dakika tek başına, desteksiz yürüyebilir.

İnce motor becerileri:

  • Parmak uçlarıyla nesneleri kavrama konusunda gelişmiştir.
  • Oyuncaklarla bilinçli bir şekilde oynayabilir.
  • Kaşık ve çatal tutabilir, kendi kendine beslenebilir.

Detayına bak: 9-12 Aylık Bebek Beslenmesi

12-18 aylık bebek motor gelişimi

Kaba motor becerileri:

  • Güvenli ve doğru bir şekilde uzun uzun yürür.
  • Denge sağlamak için kollarını açmaya gerek duymaz.
  • Bir süre koşabilir. Ama önüne engel çıktığında onu aşamaz.
  • Kutuları ya da oyuncakları ittirip çekebilir.
  • Ellerinden tutulduğunda merdiven inip çıkabilir.
  • Sandalyelere tırmanarak çıkabilir ve dönerek oturabilir.

İnce motor becerileri:

  • Parmaklarıyla kavrayarak birden fazla nesne taşıyabilir.
  • Nesneleri tanımak için parmaklarıyla sık sık dokunur.
  • Kitap sayfalarını kendi başına ileri-geri çevirebilir.
  • Tahta küpleri eliyle kolayca kavrayarak kule yapabilir.

Pek çok faydası var: O Bir Klasik: Tüm Faydaları ve Çeşitleriyle Lego Oyuncaklar

2 yaş motor gelişimi

Kaba motor becerileri:

  • Kolayca koşar, istediğinde durur, engelleri aşabilir.
  • Yerden bir nesneyi almak için kolayca çömelir, ellerini kullanmadan tekrar ayağa kalkabilir.
  • Mobilya gibi yüksekliklerin üzerine çıkabilir ve yardım olmadan inebilir.
  • Parmak ucunda durabilir.
  • Korkuluğa tutunarak kendi başına merdiven inip çıkabilir ama dengesini sağlamak için her basamağa iki ayağıyla basar.
  • Önünde topa vurabilir ama genellikle hedefi ıskalar.

İnce motor becerileri:

  • Aldığı nesneleri aynı şekilde yerine koyabilir.
  • Küçük şekerlerin ambalaj kağıtlarını kolayca açabilir.
  • Kalemi bütün eliyle kavrayarak tutar, karalama yapabilir.
  • Kitapların sayfalarını çevirmeyi sever.

Sen oku, o sayfaları çevirsin: Bebeğin Bu Kitaplarla Uykuya Dalsın: Uyku Öncesinde Okuyabileceğin 10 Bebek Kitabı Önerisi!

3 yaş motor gelişimi

Kaba motor becerileri:

  • Ayaklarını değiştirerek merdivenlerden çıkıp inebilir.
  • Oyun parkındaki aletlere ustalıkla tırmanabilir.
  • Koşarken önüne çıkan engelleri aşabilir ve köşeleri dönebilir.
  • Parmak ucunda durup yürüyebilir.
  • Belli bir süre tek ayak üstünde durabilir.
  • Elindeki topu omuz hizasından yukarı atabilir.
  • Ayak bileklerini üst üste koyarak oturabilir.

İnce motor becerileri:

  • Bir ipe kalın boncuklar dizebilir.
  • Kalemi baş ve işaret parmağıyla tutmaya başlar.
  • Makas kullanabilir.
  • Yapboz mantığını anlar ve parmaklarını kullanarak parçaları birleştirebilir.

Şimdi tam zamanı: Doğru Yaşta Doğru Seçim: 3 Yaş Oyuncak Örnekleri

4 yaş motor gelişimi

Kaba motor becerileri:

  • Merdivenlerden koşarak inip çıkabilir.
  • Kaba motor becerileri iyice gelişmiştir, bedenini istediği gibi yönlendirebilir.
  • 3 tekerlekli bisikleti güzelce kullanabilir.
  • Dizlerini kırmadan öne eğilerek nesneleri alabilir.
  • Top atma, yakalama, vurma gibi konularda gittikçe gelişmiştir.

İnce motor becerileri:

  • Küçük nesneleri kolaylıkla tutabilir.
  • Başparmağının ucunu her bir parmağına değdirebilir.
  • Kalemi bir yetişkin gibi tutabilir.
  • Çöp adam, ev gibi figürleri çizebilir.
  • Boyama yapabilir.

Anneysen öneriyor: Masaldan Boyamaya Birbirinden Faydalı Bebek Kitapları

5 yaş motor gelişimi

Kaba motor becerileri:

  • İnce bir çizgi üzerinde kolaylıkla yürüyebilir.
  • Parmak uçlarındayken koşabilir.
  • Ayaklarını değiştirerek sıçrayabilir.
  • Çalan müziğe ayak uydurarak dans edebilir.
  • Dizlerini bükmeden eğilip ayaklarına dokunabilir.
  • Kurallı oyunları oynayabilir.

Keyifle oynayacak: Hep Aynı Oyundan Sıkılan Çocuklar için 5 Yaş Oyunları

İnce motor becerileri:

  • Büyük gözlü iğnelerden iplik geçirebilir.
  • Kalem ve fırça gibi nesneleri kolayca kullanabilir.
  • Birkaç harfi kolayca yazabilir.
  • Resimleri dışına taşırmadan boyayabilir.

6 yaş motor gelişimi

6 yaşındaki çocuğun kaba ve ince motor gelişimi neredeyse bir yetişkin kadar gelişmiştir. Artık sen ne yaparsan 6 yaşındaki çocuğunda yapabilir. Okula başlamasıyla birlikte motor gelişimi açısından eksik kalan tüm beceriler de tamamlanacaktır.

Çocuğunun motor gelişimini nasıl destekleyebilirsin?

Çocukların motor gelişimi sinir-kas yapısının düzgün gelişimi ve bu gelişimi destekleyecek çevresel faktörler üzerine kuruludur. Yani tek başına sinir-kas yapısının gelişmesini beklemek ve bu yapıya destekte bulunmamak doğru değildir.

Peki nedir bu çevresel faktörler? Bakalım bu gelişime destekte senin nasıl bir rolün var?

  • Çocuğunu desteklemen önemli. Bir nesneyi tutması senin için çok önemli olmayabilir ama onun gelişimi için önemlidir. Bu yüzden bu hareketleri tekrarlaması için onu teşvik etmelisin.
  • Çocuğun zarar görecek diye onu sakınmamalısın. Örneğin düşecek diye onu kucağından indirmemen, yürümesini geciktirebilir. Sen zarar görmemesi için evinde gerekli önlemleri aldıktan sonra endişelenmene gerek yok.

O zaman bu yazıyı oku :Her Bebekli Evde Olması Gereken 8 Güvenlik Ürünü

  • Çocuğuna yeni kazandığı becerileri kullanabilmesi için eğitici oyuncaklardan al. Eğitici oyuncaklar özellikle ince motor gelişimi açısından önemlidir.

Neleri seçmen gerektiğini öğren: A’dan Z’ye Eğitici Oyuncak Seçme Rehberi

  • Çocuğunun hem kaba hem de ince motor gelişimini destekleyen oyunları öğren. Bu oyunları onunla düzenli oynayarak gelişimine katkıda bulunabilirsin.

Bu yazımız tam sana göre: Eğlenerek Büyüsün: Okul Öncesi Eğitici Oyunlar

Kaynaklar:

Yaşamın İlk 2 Yılında Çocuk Sağlığı ve Bakımı-Prof. Dr. Gülbin Gökçay

Çocuğunuzun İlk 6 Yılı- Prof. Dr. Haluk Yavuzer