Yaşlara Göre Çocuklarda Dil Gelişimini Desteklemenin Yolları

Çocuklarda dil gelişiminin evreleri farklılık gösterir ama bu tüm gelişim aşamalarında olduğu gibi yaşa göre belli standartlar da uzmanlar tarafından kabul edilir. Bebeklerde dil gelişimi ne zaman başlar, hangi ayda neleri ne kadar söyleyebilirler burada yazdık: Çocuklar Ne Zaman Konuşur?

Şimdi de çocuklarda dil gelişimini destekleyen oyunlardan ve yaklaşımlardan bahsedelim.

0-1 aylık bebeklerde dil gelişimi mi, nasıl yani?

Tepkilerine karşılık vererek iki yönlü sohbete giriş. Bu, bebeğini konuşmaya cesaretlendirecek ilk adım olması açısından önemli..

3 aylık bebeklerde dil gelişimi seslerden sorulur!

Çeşitli sesler çıkararak bebeğinle konuş. Ardından onun çıkardığı sesleri taklit et, yeni sesler çıkarması için bebeğini cesaretlendir.

3 aylık bebek gelişiminin tüm detaylarını öğren.

6 aylık bebeklerde dil gelişiminin temeli: Konuşma dinamiği oluşturmak

  • Bebeğinin çıkarttığı “ba”, “da”, “ka” gibi sesleri tekrar et. Çocuğunun konuşabilmesi için konuşma mekaniğini öğrenmesi lazım. Konuşma mekaniği; dil, dudak ve damak hareketlerini kapsadığından emme, baloncuklar çıkarma, yalama ve çiğneme hareketleri konuşma için ideal hazırlık çalışmalarıdır. Özellikle yemek saatlerinde bu hareketleri destekleyecek oyunlar oyna. Beslenme ve oyun sırasında onunla konuş.
  • Kendisine şarkı, ninni söylenen çocuk, konuşma ritmini daha iyi anlıyor. Bu nedenle miniğine bol bol şarkı söyle.
  • İlk aylarda bebekler her şeyi taklit ederek öğrenir. Bu yüzden isimleri (özellikle bebeğinin kendi ismini), olayları sık sık tekrarla. Konuşmalarına ifade ver, abartılı davran. Mesela “Sıcak!” derken nefesini, “Ah!” derken elini hızla çek.

6 aylık bebek gelişimine dair merak ettiğin ne varsa burada.

9 aylık bebeklerde dil gelişimini desteklerken dikkat: Bebek gibi konuşma!

  • İyi bir konuşma modeli olabilmek için onunla yavaş, açık, anlaşılır bir şekilde konuş. Söylediklerini beden dilinle, jest ve mimiklerinle destekle.
  • Zaman zaman onun söylediklerini tekrar et. Böyle zamanlarda sana bakıp güler, bu şekilde konuşmayı öğrenmesi ikiniz için de eğlenceli bir hal alır. Fakat onu tekrar ederken bebekçe değil; normal-doğru bir şekilde konuş. Anlamlı bir sözcük söylediğinde memnuniyetini belirt, onu kucakla.
  • Çocuklar sözcükler bir anlam taşıdığında konuşabilirler. Bu yüzden sözcüklerin anlamlarını resim, hareket, jest vb ile geliştirip çocuğuna açıkla.

1 yaşındaki bebeğin dil gelişimi için çalsın sazlar!

Çocuğun anne-babadan başka 2-3 sözcük daha kullanabiliyor mı? Cevabın hayırsa yeni ve değişik sözcük kullanabilmesi için onunla konuşarak oyun oyna, küçüğüne şarkılar söylemeyi ve hikaye anlatmayı ihmal etme.

Belki böyle bir sorunu vardır: Çocuklarda Konuşma Bozukluğu Nedir? Türleri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

18 aylık bebeklerde dil gelişiminin desteklenmesi çok kritik!

  • Çocuğun konuşmuyorsa ona baskı yapman işleri çok daha karmaşık hale getirir. Bak, Prof. Dr. Haluk Yavuzer ne diyor:

  • Birçok ebeveynin yaptığı hatalardan biri de şu: Çocuk oyuncağı istediğinde ismini doğru söylemezse vermemek. Bu durumda çocuklar hiçbir şey söylememeyi tercih edip suskunluğa gömülebiliyorlar.
  • Çocuğunun söylediği tek bir sözcük birçok anlama gelebilir. Mesela “anne” dediğinde bir sürü şeyi demek istiyor olabilir. “Anne içecek verir misin?” demek istediğini anladığında ona “Anne şimdi sana içecek verecek.” de. Böylece bir dahaki sefere “anne, içecek” diyebilir.
  • Çocuğuna her türlü sesi açıkla. Hayvan sesi, araç sesi, müzik vs.
  • Mümkün olduğunca çocuğuna sık kitap oku. En sevdiklerini tekrar tekrar oku. Resimli bez kitapları kendi kendine tutmasını, karıştırmasını sağla. Tanıdık objeleri gösterip isimlerini söylemesini iste. Hatırladığında memnuniyetini göster. Öneriyoruz: Masaldan Boyamaya Birbirinden Faydalı Bebek Kitapları
  • Her yerde, her şeyin ismini söyle (Renkler, objeler, kişiler…).
  • İyelik zamirini öğret. “Bu benim elmam, bu senin elman.” gibi.
  • Bir davranışta bulunduğunda temel anahtar terimlerin üzerinde durarak tekrarla “Ayşe’nin bir elması var. Evet, Ayşe’nin bir elması var.” gibi.
  • Sözel oyunlar oynamasına yardımcı olacak oyuncakları ortalıkta bırak. Mesela kukla. Kuklayı eline takarak ve diğer oyuncakları kullanarak sözlü ifadelerle, hikayeler anlatarak onunla oyun oyna.

2 yaş dil gelişimi için zamirler yardıma geldi

  • Daha uzun karmaşık hikayeler oku, çocuğuna masallar anlat.
  • Her fırsatta konuşmasına izin ver ve konuşurken onu dikkatle dinle. Konuşmalarında o, bu, ben gibi zamirleri kullanmıyorsa bunları kullanacağı şekilde ona sorular sor.

Öğrenmenin tadını çıkarsın: Yaratıcı, Eğitici, Eğlenceli 2 Yaş Oyunları

3 yaşında dil gelişimini desteklemek için kelimelerinde detaylara yer ver

  • Önce tek tek adlarını sorarak çocuğunun nesneleri tanıyıp tanımadığını anla, sonra da özelliğini söylediğin oyuncakları sana vermesini iste. “Bana kırmızı kovaları ver.”, “Bana büyük arabayı ver.”, “Bana aynı büyüklükte olan topları ver.” gibi.
  • Çocuğun yaşıtlarıyla konuşmak ister. Bu nedenle diğer çocuklarla bir arada bulunabileceği ortamlar hazırla. Hem dil gelişimi hem sosyalleşme açısından anaokuluna gitmesi de bu açıdan çok faydalı.
  • 3-4 yaşındaki çocuklar resimli öykü kitaplarına bayılırlar. Kitapçıya birlikte gidin ve bırak istediği çocuk kitabını alsın.
  • Çeşitli olaylar anlatan resimleri dergiden keserek çocuğunla birlikte kartona yapıştır ve sırayla kartları göster. Ona “Bu çocuk ne yapıyor?”, “Bu çocuk ne tutuyor?” gibi sorular sor. Bu tür dil gelişimini destekleyen oyunlarla çok ileri gideceksiniz, inan.

Çocuk gelişimine aşırı faydalı 3 yaş etkinlikleri için oku!

4-5 yaşındaki çocuklarda dil gelişimi için sebep-sonuç bağlantısı kurmak

  • Çocuğunla konuşurken tam ve düzgün cümleler kur. Mesela “Onu ver.” demek yerine “Kalemi ver.” de.
  • Çocuğunun bıkmadan sorduğu “O ne?”, “Bu niye böyle?” gibi sorulara yanıt ver. Olayları sebep-sonuç ilişkisi içinde anlatırsan çocuğunun sözcük bilgisini arttırmak kadar merakını da gidermiş olursun. Mesela “Camdan sarkma.” demek yerine “Camdan sarkarsan aşağıya düşebilirsin.” demek gibi.

Mutlaka oku: Dörtlük Dörtlük Çocuk Büyütmek için 4 Yaş Oyunları

Çocuğun dil gelişimini desteklemek için dikkat edilecek noktalar

  • Küçük çocuklar konuşma becerilerini televizyonla geliştiremezler. Çünkü televizyon onları dinlemez! Erken yaşta çok fazla televizyon izleyen çocuklarda dil gelişiminde gecikme görülür. Bebekler için kullanıma sunulan DVD’lerinde eğitsel bir yanı yok. Bebek kanallarının da bebek eğitimine katkısı yok. 2 yaşından önce çocuğuna TV ya da film izletmemelisin.

Okuman lazım: Çocuklar hangi yaşta ne kadar televizyon izleyebilir?

  • Aslında çocuklarda konuşmayı teşvik etmek ve dil gelişimine katkıda bulunmak için benimsenecek ilk kural, çocukla her fırsatta konuşmak.
  • Eşinle ya da arkadaşlarınla sohbet ederken çocuğun araya girip seninle konuşmak istiyorsa dinlemelisin.
  • Kafa karıştırıcı çevre seslerini engellemek, çocuğun konuşmasını kolaylaştırır. TV’nin açık olduğu saatleri aza indir. İlgileneceği ses çıkaran bir oyuncak alabilirsin. Açık ve net konuşan yetişkinlerle vakit geçirmesini sağla.
  • Sevdiği tekrarlamalı oyunlar ve şarkılar bul. Bir dakikalık odaklanma dönemleri hedefle. Zamanla bu süreyi arttır. Çocuğun etkinlikten sıkılırsa değiştir, başka bir oyun bul. Mesela burnunu, kulağını tutup bunların isimlerini söylesin. Eskiden beri en etkili dil gelişimini destekleyen oyunlardan biri.

Oyuncu Anne Şermin Yaşar'dan 6 eğitici oyun önerisi burada.

  • Duyguları tanımlamak, hem dil hem de duygusal gelişimi açısından çok faydalı. Kitaptaki kahramanların duygularını tanımlayabilirsiniz. Senin ve çocuğunun neler hissettiğinizi sözcüklere dökebilirsiniz.
  • Çocuğunun konuşmasını olay haline getirme. Bolca dinle, konuş ve gelişimine tanık olmanın keyfini yaşa.

Dil gelişiminde ve konuşmada bozukluk varsa işi profesyoneline bırak: Çocuklarda Dil ve Konuşma Terapisi Hakkında Merak Ettiğin Her Şey

Kaynaklar: Çocuğunuzun İlk 6 Yılı-Prof. Dr. Haluk Yavuzer, Yaşamın İlk 2 Yılında Çocuk Sağlığı ve Bakımı-Prof. Dr. Gülbin Gökçay, AÇEV