Çocuklarda Dil ve Konuşma Terapisi Hakkında Merak Ettiğin Her Şey

Retorya Dil, Konuşma ve Gelişim Merkezi’nin kurucusu Uzman Dil ve Konuşma Terapisti Çağdaş Karsan'la çocuklarda dil ve konuşma terapisine dair kapsamlı bir röportaj yaptık.

Çocuğunun dil gelişiminde ya da konuşmasında herhangi bir sorun varsa lütfen daha fazla geç kalma, harekete geç!

1. Dil ve konuşma terapisi nedir? Kekemelik, artikülasyon bozukluğu, gecikmiş dil, hızlı konuşma gibi tüm dil ve konuşma bozuklukları için fayda sağlar mı?

Dil ve konuşma terapisi, bireylerin dil ve konuşma performanslarını etkileyen tüm bozukluklara yönelik yapılan çalışmalardır. Burada dil ve konuşmayı birbirinden ayırmak gerekir.

Dil, konuşmanın içeriğini oluşturan ve ne söyleyeceğimizin bilgisini içeren zihinsel bileşendir. Konuşmaysa aktarılmak istenen içeriğin fiziksel dışavurumu yani motor olarak gerçekleşmesi sürecidir.

Kekemelik, artikülasyon bozuklukları ve hızlı bozuk konuşma gibi problemler konuşmayla ilgili problemlerken, afazi, özgül dil bozukluğu, dil gecikmesi gibi problemler dille ilgilidir. Dil ve konuşma terapisi süreci tüm bu bozukluklara yönelik yapılan müdahaleleri kapsar.

Çocuklarda Konuşma Bozukluğu Nedir? Türleri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

2. Konuşma terapisi nasıl yapılır? Hangi dil ve konuşma bozuklukları için nasıl bir yöntem uygulanıyor?

Konuşma terapisi öncelikle bireyin şikayetlerinin kökenini ve kapsamını tespit etmeye yönelik yapılan değerlendirme süreciyle başlar. Ardından geliştirilmesi gereken becerilere yönelik bireye ve terapistin becerilerine en uygun müdahale aracı seçilir ve uygulamaya konur. Her bozukluk için farklı müdahale araçları mevcuttur.

Aklındaki Soruların Tüm Cevaplarıyla Çocuklarda Kekemelik

3. Bir anne çocuğunun dil ve konuşma terapisine gitmesi gerektiğini nasıl anlar/anlamalı?

Eğer çocuğunun dil ve konuşma becerilerinin yaşıtlarının gerisinde olduğunu düşünüyorsa zaman kaybetmeden bir terapiste başvurmak faydalı olacaktır. Bu noktada dil ve konuşma terapisi hemen terapi sürecine başlamamayı seçebilir.

Kendi değerlendirmesi sonucunda aileye süreci takip etmek ve çocuktaki dil gelişimini desteklemek üzere bazı faydalı bilgiler verip süreci indirekt olarak yönetmeyi de tercih edebilir. Bu nedenle anne için atılacak en doğru adım bir şüphe oluştuğunda bir dil ve konuşma terapistine danışmaktır.

Yaşına göre çocuğunun konuşma gelişimi normal mi, bak: Çocuklar Ne Zaman Konuşur?

4. Konuşma terapisi ne kadar sürer?

Bozukluktan bozukluğa ve kişiden kişiye terapi süresi bir hayli değişir. Tek seansta çözülebilecek dil ve konuşma sorunları olabileceği gibi aylar hatta yıllar boyu sürebilen konuşma terapisi süreçleri de mevcuttur.

5. Dil ve konuşma terapisinin çocuğun duygusal ve sosyal dünyası için faydaları neler?

İnsan çok karmaşık ve çok yönlü bir varlık olduğunda dil ve konuşma bozuklukları ne yazık ki zaman içerisinde farklı sosyal ve psikolojik sorunlara zemin hazırlayabilmektedir.

Beğenilme isteği, mükemmeliyetçilik, bir gruba ait olma arzusu vb. pek çok insani güdü, dil ve konuşma bozukluklarının olduğundan daha karmaşık bir soruna evrilebilmesine zemin hazırlamaktadır. Bu nedenle bu problemlerin geç kalınmadan çözülmesi ya da kabullenilmesi çocuğun duygusal ve sosyal dünyası açısından büyük önem taşır.

6. Konuşma terapisi teknikleri her dil ve konuşma merkezinde farklılık mı gösteriyor? Konuşma egzersizleri ve metotları için farklı yaklaşımlar/ekoller var mı?

Hayır, böyle bir farklılık söz konusu değil; ancak daha önce de söz ettiğim gibi terapistin kendine ve danışana en uygun kanıt temelli yaklaşımı benimsemesi söz konusu.

Farklı metotlar benzer sorunların çözümü için elbette mevcut ve terapistin görevi bunlar arasından duruma en uygun olanı seçmek. Bunu yaparken de elbette üzerine bilimsel araştırmalar yapılarak etkili olduğu ispatlanmış olan yöntemler kulanılmalı.

Çocuklarda Harfleri Söyleyememe Sorunu: Artikülasyon Bozukluğu

7. Prompt tekniği nedir?

Prompt tekniği, pek çok dil ve konuşma probleminde kullanılabilen dokunsal ipuçlarına dayalı bir konuşma terapisi tekniğidir.

Sesletim bozukluklarından edinilmiş dil ve bozukluklarına kadar pek çok alanda kullanılabilmektedir. Bu tekniği kullanmak için PROMT Enstitüsü tarafından verilen kurslara katılarak sertifika almak gerekmektedir. Ülkemizde bu sertifikaya sahip pek çok terapist bulunmaktadır.

8. Sesletim terapisi nedir?

Sesletim terapisi, konuşma seslerinin hatalı üretimlerine yönelik olarak yapılan çalışmaları ifade eder. Küçük yaş grubu çocuklardan yetişkinlere kadar çok geniş bir yaş yelpazesinde uygulanabilmektedir.

9. Dil ve konuşma terapisi hangi yaşta çocuklar için uygun?

Dil ve konuşma terapisi uygulamaları için bir yaş alt sınırı yoktur. Terapistin uygun şekilde terapi çalışmalarını sürdürebileceği her yaştaki çocukla uygulanabilir. Küçük yaş çocuklarda terapiye yönelik hedefler sıklıkla oyun içerisine yerleştirilerek çalışılır.

10. Evde konuşma terapisi uygulanabilir mi?

Evet uygulanabilir. Özellikle yürüme yetisini kısmen ya da tamamiyle kaybetmiş olan hastalarda terapistler evde konuşma terapisi uygulamaları yapmaktadırlar.

11. Online konuşma terapisi hakkında ne düşünüyorsunuz? Ailelere önerir misiniz?

Konuşma terapistlerine erişimin olmadığı bölgelerde bu şekilde terapiler sürdürülebilmektedir. Ben bu konunun bir seçenek değil gereklilik olduğunu düşünüyorum. Çünkü her zaman için erişilebilirlik benim için birinci sıradadır.

Çocuklarda Motor Konuşma Bozukluğu: Apraksi

12. Kendi deneyimlerinizden yola çıkarak cevaplarsanız, konuşma terapisine katılan çocukların ve ailelerinin yaşadığı en büyük zorluklar neler? Onlara ne önerirsiniz?

Problemi kabullenmek ve çözüme yönelik birlikte hareket etmek aileler için ciddi bir meydan okuma oluyor kanımca. Bazı aileler çocuklarına böyle bir problemi konduramayıp durumu inkar ediyorlar. Bazıları kabul ediyor fakat çözümü yalnızca konuşma terapistlerine bırakıp üstlerine düşen sorumluluğu yerine getirmekte zorlanıyorlar. Bazılarıysa bu yola çıkıyor ama kısa bir süre sonra vazgeçiyorlar.

Sebepler ve süreçler elbette çok değişken ama bu durumlar benim sıklıkla karşılaştığım durumlar. Sürecin sonuna kadar sabırla yürüyen aileler çok büyük oranda arzu edilen sonucu elde edebiliyor. Çocuklar içinse bu, okuldan ve okulda verilen ödevlerden çok da farklı değil. İstemedikleri ekstra bir sorumluluk yalnızca, tabii eğer konuşma terapisinden çok keyif almıyorlar ve terapistlerini sevmiyorlarsa. Bu noktada onları motive etmek, terapist ve ailenin eşgüdümlü çabasına düşüyor. Bu nedenle ailelerin sürece angaje olması çok önemli.

Elinden geleni yap: Yaşlara Göre Çocuklarda Dil Gelişimini Desteklemenin Yolları