Persentil (Büyüme Eğrisi) Nedir, Nasıl Yorumlanır?

Çocuklarını büyütürken annelerin en çok merak ettiği konulardan biri de çocuklarının yeteri kadar büyüyüp büyümediğidir. Büyümenin takibi dendiğinde de devreye persentil yani büyüme eğrisi giriyor.

Bu yazıda amacımız sen ve senin gibi tüm annelere persentil konusunu her türlü detayıyla en sade şekilde anlatmak!

Hadi bakalım nedir bu persentil, nasıl takip ediliyor ve neden çok önemli?

Persentil nedir?

Bebeğinin doğumuyla hayatına persentil kelimesi girecek. İlk kez duyacağın bu persentil kelimesi, en basit tabiriyle büyüme eğrisi anlamına geliyor. Bu büyüme eğrisi, çocuğunun yıllar içerisinde sahip olması gereken fiziksel değerleri gösteriyor.

Yani bebeğinin doğumuyla birlikte fiziksel gelişiminin sağlıklı, yaşına ve cinsiyetine göre olması gereken bir şekilde ilerleyip ilerlemediğini persentil eğrisi çeşitlerini takip ederek anlayabilirsin. Bu sayede çocuğunda bir gelişim problemi ya da hastalık olup olmadığını erkenden teşhis edebilirsin. Bu persentil eğrisini ise Türkiye ortalaması baz alınan tablolarda göreceksin.

Peki nedir bu fiziksel gelişim değerleri? Persentil tablosu içinde bebek boy kilo ve baş çevresi değerleri bulunuyor. Çünkü bu 3 özellik, bebek gelişiminde sağlık kriterinin en önemli öğelerinden.

Bu kısımda bir konuya parmak basmamız lazım. Ebeveynler genellikle boy kilo persentil değerlerini daha çok merak ediyorlar. Ancak özellikle bebeklik döneminde baş çevresi persentil değerleri çok daha büyük önem taşıyor. 

Persentil tablosu nasıl okunur?

Bebek persentil tablosunda çeşitli rakamlar göreceksin. Bunları açıklayalım.

- 0-10 persentil, en düşük değer aralığıdır. Bebeğin/çocuğun aynı yaş ve cinsiyetteki diğer bebeklere/çocuklara göre gelişim olarak çok geride olduğu anlamına gelir. Büyüme geriliği tanısı ve tedavisi için muhakkak çocuk doktoruna başvurulması gerekir.

- 10-25 persentil, düşük persentil değeridir. Çocuk doktoru ile birlikte değerlendirilmesi ve takip edilmesi gerekir.

- 25-75 persentil, normal değerdir. Bebeğin gelişimi aynı yaş ve cinsiyetteki diğer bebeklere göre normal kabul edilir. Dengeli ve doğru beslenme ile birlikte 3 aylık aralıklarla persentil değerleri hesaplanıp takip edilmelidir.

- 75-90 persentil, yüksek değerdir. Olması gerekenden daha fazla kilo, daha uzun boy, daha büyük baş çevresi anlamına gelir. Daha dengeli bir beslenme programı ve doktor muayenesi ile normal değerler bandına ulaşılması sağlanmalıdır.

- 90-100 persentil, en yüksek değerdir. Bu durumda çocuğun gelişimi normalden çok fazladır. Obezite, gigantizm gibi sorunlar söz konusu olabilir. Muhakkak çocuk doktoru ile kontrol edilmelidir.

Çocuğun gelişimi incelenirken genellikle 50 persentil yani ortalama değer baz alınıyor ama 10 ve 75 persentil arası da normal gelişim olarak kabul edilebiliyor. Her ay, yaş aralığı ve cinsiyetin de kendine özgü bir persentil ortalaması var. Bu nedenle de persentil erkek ve kız tabloları birbirinden ayrılmak zorunda.

Daha iyi anlaman için şöyle örneklendirelim. Aslında persentil, aynı yaş ve cinsiyetteki çocukların kilo, boy ve baş çevresi açısından değerlendirilmesi ve karşılaştırılması! Mesela bir okulda 1. sınıfa giden 50 erkek çocuğun boylarını karşılaştıralım. Burada en kısa çocuk %3-10 persentil değerini, en uzun çocuk ise %90-97 persentil değerini oluşturuyor. Çocuk yaşına göre %10 persentil değerinde ise bu, sınıfındaki çocukların 10’undan daha uzun ve 90'ından daha kısa olduğunu gösteriyor. 

Bu durumda eğer persentil tablosunda çocuğunun yaşına göre boyu, kilosu ya da baş çevresi %10’luk dilimin yani sınırın altındaysa muhakkak doktoruna danışman gerekiyor. Bu sorunun nedeni genellikle fiziksel gelişimi etkileyen ve büyüme geriliğine neden olan beslenme yetersizliği de olabilir, genetik bir problem de! Bu yüzden persentil tablosunda bir sorun görüyorsan ve çocuğunun büyümesi yaşına göre yetersizse doktoruna danışmayı ihmal etmemelisin. Doktorunun yönlendirmeleri ve çocuğunun sorununa göre beslenme tedavisi, ilaç kullanımı gibi yöntemler söz konusu olabilir. 

Gelişim geriliği ve beslenme tedavisi hakkında daha detaylı bilgi istersen, yazımızı okuyabilirsin: Çocuklarda Yetersiz Büyüme Nasıl Anlaşılır?

Persentil takibi nasıl yapılır?

Muhtemelen bebeğinin doğumuyla birlikte zaten sürekli olarak boy ve kilosunu takip edeceksin. Ancak burada önemli olan doğru değerleri bilmek ve tüm değerlerin birbirini desteklemesi. Mesela çocuğun 5 yaşında, boyu 50 persentilde, normal durumda. Bu şartlar altında kilosunun da 50 persentil ve civarında olması beklenir. Boy 50 persentildeyken kilonun 10 persentilde olması bir sorunun göstergesidir.

Persentil takibinin en sık ayda 1, en geç ise 3 ayda 1 yapılması önemli. Bu takibi aşağıda vereceğimiz tablolar aracılığıyla kendin yapabilirsin. Ancak doğru verileri almak için çocuğunun boy ve kilosunun da takibini yapmalısın. Her ay eczanede veya aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz ölçüm yaptırabilirsin. Ayrıca bu takibi çocuğun okul çağına gelene kadar yapman da faydalı olacaktır.

Tekrar söyleyelim, eğer çocuğunun persentil değerleri tablodan incelediğin kadarıyla 10p değerinin altında ve 97p değerinin üzerinde ise muhakkak doktoruna danışmalısın. 

Kız çocuk persentil tablosu

Aşağıda aylara göre 3 yaşına kadar kız persentil tablolarını görebilirsin. Çocuğunun boy, kilo ve baş çevresi persentil değerlerini bu tablolardan kontrol edebilirsin. Eğer yaşına göre değerleri %10 persentil değerinin altında ya da %90 persentilin üstünde kalıyor ise bir çocuk doktoru ile çocuğunun gelişimi hakkında görüşüp bilgi alabilirsin.

Kız çocuk boy persentil tablosu (cm)

Ay 10p 50p 97p
1 ay 51.7 53.7 57.4
2 ay 55.0 57.1 60.9
3 ay 57.6 59.8 63.8
4 ay 59.8 62.1 66.2
5 ay 61.7 64.0 68.2
6 ay 63.4 65.7 70.0
7 ay 64.9 67.3 71.6
8 ay 66.3 67.7 73.2
9 ay 67.6 70.1 74.7
10 ay 68.9 71.5 76.1
11 ay 70.2 72.8 77.5
12 ay 71.3 74.0 78.9
18 ay 77.7 80.7 86.2
24 ay 83.1 86.4 92.5
30 ay 87.0 90.7 97.3
36 ay 90.5 94.4 101.4

 

Kız çocuk kilo persentil tablosu (kg)

Ay 10p 50p 97p
1 ay 3.6 4.2 5.4
2 ay 4.5 5.1 6.5
3 ay 5.1 5.8 7.4
4 ay 5.6 6.4 8.1
5 ay 6.1 6.9 8.4
6 ay 6.4 7.3 9.2
7 ay 6.7 7.6 9.6
8 ay 7.0 7.9 10.0
9 ay 7.3 8.2 10.4
10 ay 7.5 8.5 10.7
11 ay 7.7 8.7 11.0
12 ay 7.9 8.9 11.3
18 ay 9.0 10.2 13.0
24 ay 10.1 11.5 14.6
30 ay 11.2 12.7 16.2
36 ay 12.0 13.7 17.6

 

Kız çocuk baş çevresi persentil tablosu (cm)

Ay 10p 50p 97p
1 ay 35.3 36.5 38.8
2 ay 37.0 38.3 40.5
3 ay 38.2 39.5 41.9
4 ay 39.3 40.6 43.0
5 ay 40.1 41.5 43.9
6 ay 40.8 42.2 44.6
7 ay 41.5 42.8 45.3
8 ay 42.0 43.4 45.9
9 ay 42.4 43.8 46.3
10 ay 42.8 44.2 46.8
11 ay 43.2 44.6 47.1
12 ay 43.5 44.9 47.5
18 ay 44.8 46.2 48.8
24 ay 45.7 47.2 49.8
30 ay 46.5 47.9 50.6
36 ay 47.0 48.5 51.2

 

Erkek çocuk persentil tablosu

Aşağıda aylara göre 3 yaşına kadar erkek persentil tablosunu görebilirsin. Bu tabloda da çocuğunun boy, kilo ve baş çevresi persentil değerlerinin yaşına uygun olup olmadığını inceleyebilirsin. Eğer yaşına göre değerleri %10 persentil değerinin altında ya da %97 değerinin üstünde kalıyor ise bir çocuk doktoruna danışıp gidişat hakkında daha fazla bilgi alabilirsin. 

Ay 10p 50p 97p
1 ay 50.2 54.7 58.4
2 ay 56.4 58.4 62.2
3 ay 59.3 61.4 65.3
4 ay 61.7 63.9 67.8
5 ay 63.7 65.9 69.9
6 ay 65.4 67.6 71.6
7 ay 66.9 69.2 73.2
8 ay 68.3 70.6 74.7
9 ay 69.6 72.0 76.2
10 ay 70.9 73.3 77.6
11 ay 72.1 74.5 78.9
12 ay 73.3 75.7 80.2
18 ay 79.5 82.3 87.3
24 ay 84.6 87.8 93.6
30 ay 88.4 91.9 98.3
36 ay 91.6 95.4 102.3

 

Erkek çocuk kilo persentil tablosu

Ay 10p 50p 97p
1 ay 3.9 4.5 5.7
2 ay 4.9 5.6 7.0
3 ay 5.6 6.4 7.9
4 ay 6.2 7.0 8.6
5 ay 6.7 7.5 9.2
6 ay 7.1 7.9 9.7
7 ay 7.4 8.3 10.2
8 ay 7.7 8.6 10.5
9 ay 7.9 8.9 10.9
10 ay 8.2 9.2 11.2
11 ay 8.4 9.4 11.5
12 ay 8.6 9.6 11.8
18 ay 9.7 10.9 13.5
24 ay 10.8 12.2 15.1
30 ay 11.8 13.3 16.6
36 ay 12.5 14.2 17.8

 

Erkek çocuk baş çevresi persentil tablosu (cm)

Ay 10p 50p 97p
1 ay 36.1 37.3 39.5
2 ay 37.9 39.1 41.3
3 ay 39.3 40.5 42.7
4 ay 40.4 41.6 43.9
5 ay 41.3 42.6 44.8
6 ay 42.1 43.3 45.6
7 ay 42.7 44.0 46.3
8 ay 43.2 44.5 46.9
9 ay 43.7 45.0 47.4
10 ay 44.1 45.4 47.8
11 ay 44.4 45.8 48.2
12 ay 44.7 46.1 48.5
18 ay 46.0 48.3 49.9
24 ay 46.8 47.2 50.8
30 ay 47.5 48.9 51.6
36 ay 48.0 49.5 52.8

 

Çocuğunun büyümesi ve gelişimi biliyoruz ki senin için her şeyden kıymetli. Bu yüzden sen de 3 ayda bir çocuğunun persentil değerlerini kontrol ederek gelişimini takip et. Unutma; büyüme ve gelişme sadece bebeklik döneminde değil, çocuğun ergenlik dönemine gelene kadar devam eder. Bu sebeple sana çocuğunun persentil değerlerini ergenlik dönemi sonlanana kadar takip etmeni öneriyoruz. Büyüme Takip Aracı'nı kullanarak çocuğunun gelişimini kolayca takip altında tutabilirsin.

Kaynakça ve İleri Okuma

Altmann Remer, T., Shelov, P., Steven. Bebek ve Küçük Çocuk Bakımı. Cengizhan Elmas (Çev.). Ankara: İmge Kitabevi, 2015.

Murkoff, Heidi. Bebeğinizin İlk Yılında Sizi Neler Bekler? Dilek Tunalı (Çev.). İstanbul: Epsilon Yayınevi, 2017.

Olcay Neyzi, Hülya Günöz, Andrzej Furman, Rüveyde Bundak, Gülbin Gökçay, Feyza Darendeliler, Firdevs Baş, "Türk çocuklarında vücut ağırlığı, boy uzunluğu, baş çevresi ve vücut kitle indeksi referans değerleri", Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 2008.

Dr. Mine Sevin, "Çocukluk Çağında Vücut Ölçümleri", Dokuz Eylül Üniversitesi.

Bu içerikte yer alan bilgiler hiçbir şekilde doktor tavsiyesi yerine geçmez.