Tüp Bebek Nedir, Nasıl Yapılır? 6 Maddede Tüp Bebek Aşamaları Neler?

Bazı çiftler evliliğin tadını çıkarmak ister ve çocuk sahibi olmak bir süre planları dahilinde olmaz. Bazı çiftlerse evliliklerini direkt bir bebekle taçlandırmak isterler. Ancak bazen işler istenildiği gibi gitmeyebilir. Bu istek, bebek sahibi olmanıza engel olan olası sağlık problemlerinden dolayı zor ve stresli günler geçirmenize sebep olabilir.

Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Prof. Dr. Bülent Tıraş’tan günümüzde pek çok çiftin çocuk sahibi olmasını sağlayan tüp bebek hakkında detaylı bilgiler alarak yazımızı hazırladık. Hadi oku!

Tüp bebek (IVF) nedir?

Tüp bebek kısaca; anne ve baba adayından alınan üreme hücrelerinin laboratuvar ortamında döllendirilerek embriyo gelişiminin sağlanması ve kadının rahmine yerleştirilmesi işlemine deniyor.

Eşinle bir sene boyunca düzenli ve korunmasız cinsel ilişkide bulunmanıza rağmen, gebelikle ilgili sorun yaşıyorsanız tüp bebek tedavisine başvurabilirsiniz. Eğer yaşın 35 ve üzerindeyse doğal yollardan gebelik için 6 ay beklemeli ve ardından bir uzmana başvurmalısın. Çünkü 44 yaşına kadar uygulanabilen bu yöntemde, 42 yaşından sonra başarı oranı düşüyor.

Doğumun belli bir yaşı var mı yok mu sorunsalı. Bak, neler demişler: Bu Yaşta Doğum Yapılır mı? (Hangi Yaşta?)

Tüp bebek tedavisi kimlere uygulanabilir?

  • Kısırlık (infertilite) teşhisi konulan kişilerde,
  • Tüplerin her ikisi tıkalı olanlarda,
  • Cerrahi operasyonla tüpleri alınanlarda,
  • Yumurta bozukluğu olanlarda,
  • Yumurtalıkta kısırlığa sebep teşkil eden kistleri olan kişilerde,
  • Sperm veya yumurta sayısında yetersizlik söz konusu olan kişilerde,
  • Menisinde sperm bulunmayanlarda,
  • Sperminde kalite bozukluğu olanlarda,
  • Sperm hareketliliği konusunda sorun yaşayanlarda,
  • Sperm hücrelerinde şekil bozukluğu olanlarda,
  • Hormon bozukluğu yaşayanlarda,
  • Cinsel birleşme ile oluşan bazı sorunlarda,
  • Tekrarlayan düşüklerde,
  • Ve yaş ilerlemesi söz konusu olan kadınlarda tüp bebek tedavisi uygulanabilir.

Tüp bebek kaç yaşına kadar uygulanır?

Kadının menopoza girmemesi koşuluyla tüp bebek uygulanan kadınlar için gerçek bir yaş sınırı yok. 40'lı yaşlardaki pek çok kadın, bu yaşlarda alınan olumlu sonuç oranları çok yüksek olmamasına rağmen, tüp bebek denemeye devam eder. Ancak 40 ila 44 yaşları arasında bir bebek sahibi olma olasılığı yaklaşık %10’dan fazla değil.

Her şeyi öğren: 40 Yaşından Sonra Hamile Kalmanın Riskleri ve Tüm Yönleriyle Geç Gebelik

Tüp bebek tedavisi kimlere uygulanamaz?

  • Sperm üretimi olmayan erkeklerde,
  • Yumurta üretimi fonksiyonunu kaybetmiş olan kadınlarda,
  • Menopoz dönemine giren kadınlarda,
  • Hormon seviyeleri bozuk olan kadınlarda,
  • Cerrahi operasyonlar sonucu rahmi alınmak zorunda kalınan kadınlarda tüp bebek tedavisinin uygulanması maalesef pek mümkün değil.

Tüp bebek nasıl yapılır?

Tüp bebek tedavisine, anne adayının adetinin 2. veya 3. gününde başlanıyor. Erkek ve kadın üreme hücreleri, vücut sıcaklığındaki uygun bir ortamda 48 saat bekletiliyor. Bu sürede yumurtaların hemen hemen yarısında döllenme meydana geliyor. Döllenmiş yumurtaya embriyo deniyor. Embriyonun rahme ince bir katater yardımıyla yerleştirilmesiyle işlem gerçekleştirilmiş oluyor.

Katater: Yaygın olarak silikondan yapılan, yorgan iğnesinden biraz daha kalın, 20-25 cm uzunluğunda bir tüp. Vücut boşluğuna, kanal ya da damara eklenebiliyor. Embriyonun, rahmin içine ağrısız bir şekilde bir şekilde transfer edilmesini sağlıyor.

Herhangi bir işlem yapılmayan çiftlerde, normal bir adet dönemindeki canlı doğum oranı %27.7’yken, tüp bebek yaptıranlarda bu oran %40-45 aralığında. Tüp bebek tedavisinde başarı oranı, tecrübeli bir ekip ve gelişmiş laboratuvar teknikleri ile artabiliyor.

Tedaviye uygun görülen çiftlerin kısırlık sorunu tespit edilerek ilaç prosedürü belirleniyor. Bu aşama çok önemli. Çünkü tüp bebekte başarı şansını etkileyen en önemli faktör, kısırlık sorununa ve çiftin özelliklerine göre belirlenen tedavi yönteminin altında yatıyor.

Prof. Dr. Nilgün Turhan, tüp bebek tedavisinde en çok merak edilen soruları cevapladı: Tüp Bebek Tedavisiyle İlgili Bunları Biliyor musunuz?

Tüp bebek aşamaları nelerdir?

Tüp bebek uygulamasının aşama sayıları ve isimleri bazı kaynaklarda farklı adlandırılsa da her tüp bebek merkezinde uygulanan işlemler standart.

En başarılı ve donanımlı ekiplerin yer aldığı Türkiye Genelinde En Çok Tercih Edilen 10 Tüp Bebek Merkezi yazımızdan hizmet veren yerlere ulaşabilirsin.

1. İlk muayene ve çiftin değerlendirilmesi

İlk olarak doktorunuz; gebelik, doğum, düşük ve seninle eşinin daha önce görmüş olduğunuz tedaviler hakkında hikayenizi dinleyerek eski tahlil ve raporlarınızı değerlendiriyor. Bunlar şu şekilde:

  • Geçirilen ameliyatlara ait raporlar ya da notlar,
  • Sperm tahlili,
  • Rahim filmi,
  • Kromozom analizi,
  • Sana ve eşine ait kan tahlilleri,
  • Önceki tedavilere ait raporlar,
  • Başka hastalıklarla ilgili raporlar.

Tüm bu verilere göre doktorunuz tarafından tüp bebek tedaviniz planlanıyor ve tedavinin uygulanacağı gün belirleniyor.

Testler hakkında merak ettiklerini buradan öğren: Hamile Kalamıyorum, Hangi Testleri Yaptırmalıyım?

Muayeneler neticesinde çiftlerde herhangi bir sorun tespit edilemediğinde durum, nedeni tam olarak açıklanamayan infertil (kısırlık) olarak değerlendiriliyor. Böyle durumlarda yaşınız uygun olduğu takdirde aşılama tedavisi görebilirsiniz. Eğer aşılama tedavisinden fayda sağlayamazsanız, diğer yardımcı üreme tekniklerinden faydalanabilirsiniz.

O zaman öğrenelim: Aşılama ile Hamile Kalmak Hakkında Bilmen Gereken Her Şey

2. Yumurtalıkları uyarma ve yumurta oluşturma

Bu aşamada amaç, birden çok yumurta elde etmek. Yumurtalıklarındaki iyi embriyoların seçilerek rahmine yerleştirilmesi gerekiyor. Bu yumurtaları oluşturmak için yumurta geliştirici ilaçlar kullanman (iğne tedavisi) lazım.

Adet döneminin 3. gününde başlanan bu aşama yaklaşık olarak 12 gün sürüyor. Bu süreç içerisinde yumurta gelişimini ve ilaçlara verdiğin yanıtın kontrol altında tutulması için sık sık tüp bebek merkezine gitmelisin.

3. Yumurta toplama

Uyarılan yumurta hücreleri belirli bir olgunluğa eriştiklerinde, yumurtaların çatlamasını sağlayan çatlatma iğnesi yapılıyor. Yumurta toplama, 15-20 dakika alan bir işlem. Bu aşamada genellikle lokal anestezi tercih edilse de çok stresli olursan genel anestezi de uygulanabilir.

Yumurtaların toplandığı aşamada eşinin de sperm örneğini vermesi gerekiyor. Sperm veremeyen adaylardan Mikro TESE yöntemiyle sperm alınıyor. Bu işlem de ortalama 30 dakika kadar. Yumurta toplama günü verilecek sperm örneği için eşinin 2-4 günlük bir cinsel perhiz yapması gerekiyor. Bu süre 7 günden de uzun olmamalı.

Mikro TESE: Menisinde hiç sperm bulunmayan erkeklerin testislerinden, mikroskopik operasyon ile alınan dokudan sperm elde edilmesi işlemi.

4. Döllenme

Elde edilen yumurta ve sperm hücreleri arasından en kaliteli olanlar alınarak döllenme gerçekleştiriliyor. Döllenme işleminde, üreme hücrelerinin durumuna göre klasik veya mikroenjeksiyon yöntemleri tercih ediliyor. Oluşan embriyolar transfer gününe dek hazırlanıyor. İyi ve kaliteli olan embriyolar özenle seçiliyor.

  • Klasik tüp bebek yöntemi: Bu yöntemde spermler, yumurtanın yanına bırakılıyor ve spermlerin kendi kendilerine yumurtanın içine girip döllenme işlemini gerçekleştirmeleri bekleniyor.
  • Mikroenjeksiyon tüp bebek yöntemi: Spermin mikroskop altında, bir pipet aracılığıyla direkt olarak yumurtanın içerisine enjekte edilmesiyle gerçekleşiyor. Amaç, sperm ve yumurtanın başarılı bir şekilde yüksek oranda döllenmesini sağlamak. Mikroenjeksiyon, şiddetli erkek kısırlıklarında yaygın olarak kullanılıyor.

Erkek kısırlığında ilk akla gelenlerden: Varikosel Nedir? Belirtileri ve Tedavisi Nasıldır?

5. Embriyo transferi

En kaliteli embriyo, 5-10 dakika kadar süren transfer işlemiyle rahmine yerleştiriliyor. Bu esnada herhangi bir acı ya da ağrı hissetmiyorsun. Embriyo transferi gerçekleştiğinde tüp bebek tedavin tamamlanmış oluyor. Transferden 12 gün sonra gebelik testi yaptırarak sonucu öğrenebilirsin. Doktorlar, gebelik testine kadar olan süreç içerisinde cinsel beraberlik önermiyorlar.

Embriyo transferi sonrasında kalan kaliteli embriyoların dondurulması

Tüp bebek tedavisinde transfer sonrasında kalan kaliteli embriyoların dondurulması ve saklanması, o ayki tedavide gebelik olmazsa sonrasında kullanılması için iyi bir seçenek. Donmuş embriyoların transfer hazırlığında alınan ilaçlar, kullanım ve maliyet açısından da daha kolay ve ucuz.

6. Gebelik testi

Transfer işlemi gerçekleştikten 12 gün sonra gebelik testi yapılarak, hamileliğin oluşma durumun kontrol edilir. Uygulanan test, her hastanede yapılan normal gebelik testinden farklı değil.

Tüm bu aşamaların neticesinde, tüp bebek tedavi süresinin yaklaşık olarak 1 ay sürdüğünü söyleyebiliriz.

Peki evde yapılanı biliyor musun: Hamilelik Testi: Evde Yapılan Hamilelik Testleri Hakkında Her Şey!

Tüp bebek öncesi kilo verilmeli mi?

Hamile kalmaya çalışan obez kadınlar için çok sayıda potansiyel komplikasyon riski var. Bunlardan bazıları şunlar:

  • Yumurtlamayı düzenlemek veya başlatmak için yaygın olarak kullanılan ilaçlara daha düşük yanıt verirler.
  • Genellikle PCOS (polikistik over) vardır ve sık sık ilaç kullanımına ihtiyaç duyarlar.
  • Obez kadınlarda; aşırı uyarım ve yumurtlamayı indüklemek için kullanılan ilaçlara aşırı yanıt verilmesi sebebiyle çoğul gebelik riski daha yüksek. Bu, çoğu kadın için iyi bir şey gibi görünse de, çoğul gebelikler daha fazla sayıda obstetrik komplikasyona yol açabilir.

Daha fazlası burada: Tüp bebek öncesi kilo verilmeli mi?

Prof. Dr. Bülent Tıraş, bu konuda şunları söylüyor:

“Hamilelik öncesi kilo verme stratejisi, normal zamandaki ile aynıdır. Daha sağlıklı ve aktif hale gelmek için yaşam tarzı değiştirilmelidir. Açıkçası kilolu kadınların beslenme düzenleri, tüp bebekte önemli bir rol oynar. Tedaviden hemen önce kilo vermeye çalışan kadınlar dengeli bir diyet uygulamalı ve düzenli beslenmelidir.

Hızlı kilo vermek için aç kalınan diyetler uygulamak, uzun vadeli sağlık için kötü olabilir ve iyi olmaktan ziyada anne adayına daha fazla zarar verir. Bunun dışında, düzenli egzersiz yapmak, rahatlama teknikleri geliştirmek ve üç tam öğün (kahvaltı, öğle yemeği ve akşam yemeği) yemek gerekir.

Ayrıca yüksek miktarda şeker içeren yiyecekler tüketilmemeli ve şeker ihtiyacı, meyve gibi daha sağlıklı yiyecekler ile giderilmelidir. Taze meyveler, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve kuru yemişler mutlaka tüketilmelidir.

En önemlisi, anne adayı eğer sigara içiyorsa, çok sayıda sağlık sorununa yol açtığı için bırakmalıdır. Tüp bebekte başarı şansını artırmak için sağlıklı beslenmeli ve sağlıklı kiloda kalmalısınız.

Eğer aşırı kilolu veya obez iseniz mutlaka bir diyetisyenden yardım almalı ve hareketsiz yaşam tarzından kurtulmalısınız. Aşırı kilolu kadınlarda; sezaryen doğum, iri bebek sendromu, gestasyonel diyabet ve hipertansiyon gibi komplikasyon riski daha fazladır.”

Tüp bebek denemesinde başarısızlık

Tüp bebek tedavisinde başarıyı etkileyen pek çok faktör var ve en önemlisi annenin yaşı. Bunun yanı sıra:

  • Yumurta rezervi,
  • Stres,
  • Sigara kullanımı (Sigara kullanımı tüp bebek tedavisinde ciddi bir risk unsuru. Gebelik şansının yüksek oranda artması için tüp bebek tedavisinden en az 3 ay önce sigaranın bırakılması gerekiyor.),
  • Fazla kilo,
  • Tüplerde sıvı birikmesi,
  • Sperm kalitesindeki düşüklük de tedavide başarıyı etkileyen unsurlardan.

Eşlere de destek olalım: Beyler Size Sesleniyoruz: Sperm Kalitesi Nasıl Arttırılır?

Tüp bebek tedavisi başarısız olursa ikinci uygulama ne zaman yapılabilir?

Başarısız tüp bebek uygulamasının ardından ikinci tüp bebek denemesini, 2 ay sonra yapabilirsiniz. İlk denemede başarısız olup da sonraki denemelerde başarılı sonuçlar alan çok fazla çift var. Tüp bebek uygulamasını 4 kez yaptıranlarda, başarı yüzdesinin %90’ın üzerine çıktığını da söyleyelim.

Tüp bebek kaç defa denenebilir?

Tüp bebek tedavisi gören kişilerin çoğu başarılı olana kadar denemeye devam eder. Tedavinin birinci veya ikinci döngüden sonra işe yarayacağına dair bir garanti yok. Ayrıca, bazı çiftlerde hiçbir zaman başarı elde edilmeyebilir. Ancak, tüp bebek tedavisi gören bireylerin ve çiftlerin % 50'si başarılıdır. Bazı çiftler ilk döngüden sonra bebek sahibi olabilir, ancak yüzdesi büyük değil.

Bu nedenle denemeye devam etmeniz gerekebilir. Bir araştırma, çoğu çiftin hamilelik elde edilmeden önce yaklaşık 6 embriyo transferine ihtiyaç duyacağını öne sürüyor. Aslında tüp bebek tedavisinde (IVF) sayı sınırı yok. Bu karar tamamen sana, eşine ve doğum uzmanına bağlı. Bazı çiftler 10'dan fazla kez tüp bebek (IVF) yaptırabiliyor, diğerleri ilk denemeden sonra bırakabiliyor.

Tüp bebek (IVF) sayısına eşinle birlikte karar verebilirsiniz, ancak tedavi ile ilişkili mali kaybın farkında olmanız gerekir. Özel sağlık sigortan varsa, kapsadığı tedavilere, sayısına veya ne kadarı için ödeme yapacaklarına dair sınırlamalar hakkında bilgi edinmelisin.

Tekrarlayan tutunma başarısızlığı nedir ve nedenleri nelerdir?

Tekrarlayan tutunma başarısızlığı ya da RIF (Recurrent İmplantation Failure) tanımı genelde morfolojik olarak iyi kalitede bir veya iki embriyo transferinin yapıldığı üç başarısız tüp bebek tedavisine deniyor. Nedenlerini ise şöyle sıralayabiliriz:

  • Rahim içinde embriyoların tutunacağı bölgede bulunan miyomlar, polipler, enfeksiyon, iltihaplanma ve rahim içi yapışıklıkları olması,
  • Tüplerin uç kısımlarının tıkalı olduğu bazı durumlarda içinde sıvı birikmesi (hidrosalpenks),
  • Embriyoların kromozomal bozukluklarının artmış oranda görülmesi,
  • Kazanılmış ya da doğuştan gelen pıhtılaşma bozuklukları (trombofililer).

Embriyoların kromozomal bozukluklarıyla ilgili olan sorunlara karşı uygulanan kapsamlı kromozom analizinden de (CGH Array Testi) bahsedelim. Gebelikte başarı oranını artırılabilen bu yöntemle 46 kromozom 12 saatte inceleniyor. Genetik olarak sağlıklı, sayı ve şekil olarak normal olan embriyolar ana rahmine transfer ediliyor. Böylece gebelik oranları artarken, düşük riski de azaltılabiliyor.

Kişiye özel embriyo transferi nasıl yapılıyor?

Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı yaşayan çiftler için, kişiye özel olarak belirlenen embriyo tutunma zamanı ile yapılan transferler umut kaynağı oluyor. Nasıl yapıldığına gelirsek:

  • Önce standart bir tüp bebek tedavisi uygulanıyor ve elde edilen embriyolar dondurularak saklanıyor.
  • Hastanın kendi doğal döngüsü içerisinde yumurtlamayı sağlayan LH hormonunun arttığı gün takip ediliyor ve (bugünden 7 gün sonra ya da hormon ile rahim hazırlığı yapılıyorsa rahim zarı 7 mm'yi geçince) progesteron hormonu başladıktan 5 gün sonra rahim zarından bir doku örneği alınıp ERA testine gönderiliyor.
  • Test sonucu rahim zarının tutunma için uygun (reseptif) olup olmadığı (non-reseptif) tespit ediliyor.
  • Bu sonuca göre hastanın rahim zarı tutunmaya uygun olan gün belirleniyor ve embriyo transferi bir sonraki siklus belirlenen günde gerçekleştiriliyor.
  • İlk veriler bu test kullanıldığında hastaların bir bölümünde tutunma penceresinin farklı günlere kaydığını ve bu günün tespit edilmesi ile embriyo transferinin kişiselleştirilerek olumlu sonuçlar alınabileceğini ortaya koyuyor.

ERA (Endometrial Reseptivite Array) testi: Rahim zarının tutunmaya elverişli ya da elverişli olmadığını ortaya koyabilen bir test.

24 sure tekniği

Tüp bebek tedavisinde başarı oranını arttırmak ve kusurlu embriyoları tespit edebilmek için birçok çalışma yapılıyor. 24 sure tekniği de bunlardan biri!

24 sure, önceki tarama testlerinin aksine 46 kromozomun da aynı anda incelenebilmesini sağlayan bir yöntem. Bu teknik ile yumurta ve spermin laboratuvar ortamında bir araya getirilerek oluşturduğu embriyo detaylı olarak inceleniyor ve tüm özellikleri belirlenebiliyor. Yani bebeğin yaşamasını veya sağlıklı olmasını engelleyecek kusurlar, embriyo ana rahmine yerleştirilmeden önce tespit ediliyor. Böylece rahme yerleştirilecek en sağlıklı embriyo seçilebiliyor.

24 sure tekniği sayesinde;

  • Tüp bebek yönteminde başarı oranının arttırılması,
  • Düşük doğumların engellenmesi,
  • Tek embriyo transferi yapılarak çoğul gebeliklerin azaltılması,
  • Bebeğin sağlıklı bir şekilde doğması amaçlanıyor.

Bu tarama tekniği, Türkiye'nin de aralarında olduğu 15 ülkede uygulanıyor. Hem de tüm işlemler 12 saat gibi kısa bir sürede sonlanıyor.

Tüp bebek tedavisinde akupunktur yöntemi

Akupunktur, vücut üzerinde bulunan belli noktaları iğne ve lazerle uyararak sinirsel iletişimi düzenleyip dengeler. Bu sayede vücuda sağlık vermeyi amaçlayan alternatif bir yöntemdir. Uzun bir tarihi geçmişi olan akupunktur;

  • Ağrı tedavisi,
  • Kilo verme,
  • Stres azaltma gibi amaçlarla yapılır.

Tüp bebek tedavisinde başarısızlığı arttıran faktörlerden birinin stres olduğunu söylemiştik. Akupunktur ile tüp bebek tedavisi olan anne adayının üzerindeki stresi azaltarak düşük ve embriyonun tutunamaması sorunlarının ortadan kalkması sağlanabiliyor.

Tüp bebeğin başarısız olma sebeplerinden biri de embriyonun tutunacağı endometrium adlı tabakasının yeterli kalınlığa ulaşamamasıdır. Akupunktur noktalarına yapılan uyarı, beta-endorfin adlı maddenin salgılanmasını ve kan akışı arttırarak endometrium tabakasının kalınlaşmasını sağlar. Bu sayede rahimde gebeliğin oluşmasını sağlayan şartları olgunlaştırır. Bu yönleriyle akupunkturun tüp bebek tedavisinin başarı oranını güçlendirdiği de gözlemlenmiştir.

Kaynak:

Bülent TIRAŞ- Tüp Bebek Tedavisi Hakkında Kapsamlı Kılavuz