Doğum Parası ve Doğum İzni Hakkında Merak Ettiğin Her Şey!

Doğum yardımı adı altında ödenen, halk arasında çocuk parası da denilen doğum parası nasıl alınır? Doğum izni kaç gündür? Çalışan anne hakları nelerdir?

Aklına üşüşen tüm bu soruları Avukat Demet Ceylan’a sorduk. Kendisi de yakın zamanda doğum izninden dönmüş bir avukat olan Ceylan, tüm sorularımızı senin için cevapladı!

Doğum parası nedir?

Hamile kadınlara, doğum yapmaları halinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan maddi yardıma doğum parası deniyor. Halk arasında çocuk parası olarak da biliniyor.

"Doğum yardımı" kapsamında ödenen bu para, annelere tanınan bir hak olmakla birlikte her çocuk için tek seferlik yapılıyor. Dolayısıyla anneye özel doğum parası hesaplaması yapılmıyor.

Çocuk parası ne kadar?

Her yıl, "Doğum parası ne kadardır?", sorusu yeniden akıllara düşüyor. Ancak T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından konu hakkında yapılan yeni bir açıklama ya da ücret artırımı söz konusu değil. Doğum parası 2019 yılında da 2018 yılıyla aynı miktarlarda ödenmeye devam ediyor. Bu yıl itibarıyla ödenen çocuk parası miktarı şu şekilde:

  • İlk çocuk için 300,
  • İkinci çocuk için 400,
  • Üçüncü ve sonraki çocuklar için 600 TL.

Doğum parası almanın şartları neler?

Doğum parasını kimler alabiliyor, söyleyelim:

  • Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak,
  • Bebeğin sağ olması, doğum parası almak için yeterli.

Bu unsurlar dışında meslek grubu ya da ekonomik durum fark etmeksizin doğum parası alabilirsin. Doğum yardımından yalnızca 15.05.2015 tarihinden itibaren dünyaya gelen bebekler için faydalanılabiliyor.

Doğum parası nasıl alınır?

Doğum parası başvurusu yapmak için internet üzerinden form doldurmak gerekiyor. Bu form, Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlükleri veya Sosyal Hizmet Merkezlerine iadeli taahhütlü mektupla gönderiliyor.

Doğum parası ne zaman yatar?

Doğum parası ödemesinin hangi günlerde yapıldığına dair net bir bilgi yok. Bunun için düzenli olarak ödemeyi takip etmek gerekiyor.

Çocuk parası nereden alınır?

Ödemeler PTT aracılığıyla T.C. kimlik numarası üzerinden havale ile yapılıyor. Çocuk yardımı parasını herhangi bir PTT şubesinden T.C. kimliğini ibraz ederek alabilirsin.

Çalışmayan annelere doğum parası verilir mi?

Doğum parası, Aile ve Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bebek sahibi olan tüm annelere yapılan bir ödeme. Dolayısıyla "Yalnızca çalışan annelere doğum parası verilir." gibi bir durum söz konusu değil; çalışmayan anneye de doğum parası veriliyor.

Anne ya da anne adayı olan kadınların "Doğum parası almak için ne kadar sigortalı olmak gerekir?" gibi birtakım soruları olabiliyor. Bu da doğum parasıyla süt parasının karıştırılmasından kaynaklı bir durum. Süt parasını yalnızca çalışan anneler alabiliyor.

Doğum izni nedir?

Doğum izni, hamile olan ya da yeni doğum yapmış olan çalışanan annelere tanınmış bir hak.

Doğum öncesi kullanılan hamilelik izni ve doğum sonrası izin olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Böylelikle hem çalışan hamile kadınların doğum öncesinde iş yükü hafifletiliyor hem de doğum sonrası bebeklerini emzirebilmeleri ve onunla vakit geçirebilmeleri sağlanmış oluyor.

Doğum izni kaç gündür? Hamilelik izni ve doğum sonrası izin hakları kaç haftadır?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesince yapılan doğum izni hesaplamasına göre; kadın işçilerin hamilelik izni 8, doğum sonrası izin 8 olmak üzere toplam 16 haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Bu süre ücretli izin olarak nitelendirilir.

Kadın işçi doğum sonrası ücretsiz izin alabilir mi?

Talebi üzerine kadın işçiye, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından sonra 6 aya kadar ücretsiz SSK doğum izni veriliyor. Bu süreler yasal olarak kanun koyucu tarafından belirlendiğinden işverenin itiraz hakkı yok.

Çalışan işçinin bu haklardan yaralanabilmesi için de belirli bir süre çalışması gerekmemekte. Yasal olarak her zaman bu hakka sahip.

İkiz gebelikte doğum izni kaç hafta oluyor?

İkiz, üçüz vs. fark etmeksizin çoğul gebelikte doğum izni; doğum sonrası kullanılan 8 haftalık analık izni süresine 2 hafta daha eklenmesi ile 10 hafta oluyor.

Hamilelikte çalışabilir raporu kaçıncı haftada alınır? Bu, halk arasında doğum raporu olarak da kullanılıyor mu?

32 haftalık gebelik, yasal annelik izni süresinin başladığı haftadır. Çalışan bir anne 32. haftada doğum öncesi 8 haftalık yasal iznine ayrılma hakkı kazanıyor.

Fakat sağlık durumu ve işi çalışmasına el veriyorsa 32. haftada doktorundan 5 hafta daha çalışabileceğine dair hamileliğin 37. haftasına kadar geçerli bir gebelikte çalışabilir raporu alması gerekir. Bu rapor halk arasında doğum raporu (32. hafta raporu) olarak da geçiyor. Dolayısıyla hamileler kaçıncı haftaya kadar çalışabilir, sorusunun cevabı, 37. hafta. Bu haftanın dolmasıyla da iş göremezlik raporu almak gerekiyor.

Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere ekleniyor. Yani, doğum öncesindeki 8 haftalık izninden kullanmadığı her hafta doğum sonrasına dahil ediliyor. Doğum öncesi 8 haftalık yasal izninin 5 haftasını doğum sonrasındaki 8 haftaya ekleyerek 13 hafta izin yapılabiliyor.

Çalışan anne hakları neler?

Hamilelikte çalışma saatleri nasıl düzenlenir? Doğum kadar çalıştığı süre boyunca iş yerinde özel hakları var mıdır?

Çalışan hamile haklarına bakıldığında gebe kadınların çalışma saatleri diğer çalışanlardan farklılık göstermiyor. Fakat gebelik süresince periyodik kontroller için kadın işçiye ücretli izin veriliyor. Hekim uygun görür ise hamile kadın, işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılıyor. Bu durumda işçinin ücretinde bir indirim yapılmaması da sigortalı hamile kadının hakları kapsamında.

Hamileyken işten çıkarılma yasal mıdır? Hamileyken işten çıkartılma hakları nelerdir?

İş kanununa göre hamile olmak, bir kadın işçinin işten çıkarılması geçerli veya haklı bir neden değil. İş kanunu çerçevesinde iş güvencesine tabi olan (iş yerinde en az 30 işçi çalışmalı) iş yerleri ve işçiler için bu sebepten bir fesih yapılması halinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içerisinde işe iade davası açılabilir.

Eğer işçi, iş güvencesi hükümlerinden yararlanamıyorsa, bu nedenle yapılacak fesihlerde ihbar süresinin 3 katı tutarında kötü niyet tazminatı isteyebilir. Fesih, her halükarda haklı bir nedene dayanmadığından kıdem ve ihbar tazminatı talep hakkı da kazanılıyor. Çalışan hamile kadınların hakları devlet tarafından güvence altına alınmış durumda.

İşveren açısından haklı nedenle işten çıkarmanın tek istisnası, İş Kanunu 25 maddesi I bendi b fıkrasıdır.

İşverenin Fesih Hakkı 25’inci Maddenin;

I-Sağlık Sebepleri

b) İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve iş yerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulu'nca saptanması durumunda. İşçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı; belirtilen hallerin işçinin iş yerindeki çalışma süresine göre 17.nci maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar.

Bu durumda işçinin kıdemine göre belirlenen ihbar öneli süresine +6 hafta eklenerek bu süreyi aşarsa fesih hakkı doğacaktır. (ihbar süreleri, iş yerinde çalışma süresi 6 aydan az ise 2 hafta, 6 ay-1,5 yıl ise 4 hafta, 1,5 yıl-3 yıl ise 6 hafta, 3 yıldan fazla ise 8 hafta)

Burada önemli olan husus gebelikte yaşanan sağlık sorunu nedeniyle alınan 6 haftalık raporun aralıksız olmasıdır. Bu durumda işveren haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebilir.

Son olarak toparlarsak çalışan anne hakları doğum öncesi ve doğum sonrası süreçte özetle nelerdir?

4857 sayılı İş kanunu 74. maddesi-Kadın işçilerin doğumdan önce 8, doğumdan sonra 8 olmak üzere toplam 16 haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır.

Ancak anne adayı, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile gebeliğin 37. haftasına kadar iş yerinde çalışabilir.

Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Yani doğum öncesindeki 8 haftalık izninden kullanmadığı her hafta doğum sonrasına dahil edilir.

Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir. Hekim uygun görür ise hamile kadın, işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu durumda işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz.

Talebi üzerine kadın işçiye, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından (çoğul gebelikse 18 hafta) sonra 6 aya kadar doğum sonrası ücretsiz izin verilir.

Bu süreler yasal olarak kanun koyucu tarafından belirlendiğinden işverenin itiraz hakkı bulunmamaktadır.

Çalışan işçinin bu haklardan yaralanabilmesi için de belirli bir süre çalışması gerekmemektedir. Yasal olarak her zaman bu hakka sahiptir.

Ancak işe başladığı ilk iki ay içinde hamile olduğunu öğrenirse işveren deneme süresi içerisinde olduğundan iş akdini sona erdirebilir.

Eşini de unutmadık, bir de bu var: Babalık İzni (Babaya Doğum İzni) Hakkında Her Şey!


YAZAR

Yıldız Teknik Üniversitesi İletişim Tasarımı Bölümü’nden mezun oldu. Halen Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde Pazarlama ve Reklamcılık Bölümü’nde eğitimi görüyor. 2 yıldır Anneysen.com’da içerik üretiyor. En çok davranış, çocuk sağlığı ve psikolojisi gibi konularda yazmayı seviyor. Yazarımızın güvenilir kaynaklara başvurarak hazırladığı bu yazının ve Anneysen.com'da yer alan diğer içeriklerin yayına çıkmasında katkıda bulunan uzmanlara teşekkür ederiz.