Anadolu Sağlık Merkezi’nden Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Neşe Karaaslan Bıyıklı çocuklarda beslenme hataları ile ilgili soruları yanıtladı.
Okul çocuklarında görülen beslenme hataları nelerdir?
6-11 yaş arası çocukların okulla tanıştığı dönemdir. Bu yaş çocuklar gün içinde 3 ana ve 3 ara öğün almalıdır. Bu dönemde beslenme açısından en önemli konu çocuğun kahvaltı etmeden okula gönderilmemesidir.
Öğle yemeği okulda menü olarak çıkıyor ise içeriği ebeveynler tarafından gözden geçirilmelidir. Okulda yemek çıkmıyor ise çocuğun kantinden hazır gıdalar (hamburger, poğaça, açma, çikolata, gofret gibi) alması çok sakıncalıdır. Hatalı beslenme alışkanlıkları edinen çocuklarda kansızlık, kemik zayıflığı, yetersiz beslenme, şişmanlık, diş çürükleri gibi hastalıklar gelişebilir. Bunu önlemek için çocukla besinlerin yararları konusunda konuşulmalı, sağlıklı yiyecekleri nasıl seçeceği konusunda bilgilendirilmelidir. Okul kantininden ara sıra peynirli tost, simit, ayran, taze meyve suyu, meyve alabileceği ancak diğer gıdalrı neden tüketmemesi gerektiği açıklanmalıdır. Evde çocuk için uygun ana ve ara öğünler çocuğun istekleri de dikkate alınarak hazırlanıp okula gönderilebilir.
Okul beslenme çantası nasıl hazırlanmalıdır?
Süt/süt ürünü, et-yumurta, tahıl, ve meyve-sebze içeren bir beslenme çantası hazırlanmalıdır. Süt grubundan kutu süt, ayran, yoğurt seçilebilir. Et grubu besinler oda ısısında saklanması güç olan besinlerdir. Haşlanmış - ızgara tavuk, kıymalı börek, ton balıklı ya da yumurtalı sandviç tercih edilebilir. Sucuk, sosis, salam gibi işlenmiş gıdalar tüketilmemelidir. Tahıl ürünü olarak ekmek, kek, börek seçilebilir. Meyve, taze meyve suyu ya da süt ürünü ara öğün olarak da tüketilebilir. Yeterli su içmesini sağlamak için beslenme çantasında termos içinde su da bulundurulmalıdır.
Yaz aylarında çocuk beslenmesinde nelere dikkat etmek gerekir?
Yaz aylarında sıcakların artması ile birlikte vücudun su kaybı artar. Çocukların vücutlarındaki su oranı erişkinden daha yüksek olduğundan bu kaybı yerine koymak önemlidir. Yaz aylarında tercih edilecek yiyecek ve içecekler ayran, taze sıkılmış meyve suyu, meyve, süt olmalıdır. Yaz döneminde çiğ tüketilen sebze, meyveler ile dışarıdan satın alınan gıdalarla besin zehirlenmeleri artmaktadır. Meyve ve çiğ sebzeler yenmeden önce çok iyi yıkanmalıdır. Besinler buzdolabında saklanmalı, üretim ve son kullanım tarihleri dikkate alınarak tüketimleri yapılmalıdır. Dışarıda satılan açık gıdaların yenilmesinden kaçınılmalıdır. Dışarıda tavuk, buz gibi mikrop ya da toksin içerebilecek besinler tercih edilmemelidir.
Dondurma ve şekerli gıda tüketimi konusunda yapılan hatalar nelerdir? Dondurma gibi serinletici içecekler sağlık kurallarına uygun olarak hazırlandıktan sonra, üretim ve son kullanma tarihlerine dikkat edilerek ve uygun şartlarda satış yerine gelmiş, soğuk zinciri bozulmamış olarak tüketilmelidir. Dondurma yemeklerden sonra verilmelidir, böylece hem çocuğun iştahının kapanmasına neden olmaz hem de boş midede soğuk besinin yol açabileceği karın ağrıları görülmez. Eriyen ve tekrar dondurulan gıdalar asla yenilmemelidir.
Yemek seçen çocuklar karşısında yapılan davranış hataları nelerdir?
Çocuğun yemek yemek istememe davranışına ebeveynler aşırı tepkiler göstermemelidir, aksi durumda çocuk anne-babasının dikkatini çekmek için yemek seçmeye/reddetmeye yönelir. Ebeveynler bu durumda sakin ve kararlı davranarak sorunu çözmeye çalışmalıdırlar. Çocuğun sağlıklı beslenme alışkanlıkları geliştirmesinde anne babanın tutarlılığı ve ona iyi örnek olması çok önemlidir. Çocuğa yemeklerden bir saat önce meyve suyu, bisküvi, su gibi iştah kapatan şeyler verilmemelidir. Sofrada çocuğun yeme davranışı eleştirilmemeli, başka çocuklarla karşılaştırma yapılmamalıdır. Çocuk için küçük tabaklar kullanılmalı, tabağı aşırı doldurulmamalıdır. Geçici olarak bir yemeğe düşkünlük ya da reddetme okul öncesi dönemde rastlanılan bir sorundur ve çocuğun bağımsızlığının bir ifadesidir. Bu dönemde ailenin zorlayıcı olmaması, reddedilen besinin bir süre sonra tekrar denenmesi uygun olur. Çocuğun bazı besinleri sevmemesi ya da istediği şekilde sunulmadığı için reddetmesi de olasıdır. Dengeli beslenen bir çocukta yani her gün süt ürünü, tahıl, et, meyve-sebze tüketen çocuklarda kendi beğenilerine göre grup içinden seçim yapmalarına olanak sağlanmalıdır.