Anadolu Sağlık Merkezi’nden Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Neşe Karaaslan Bıyıklı bebeklerde beslenme hataları ile ilgili soruları yanıtladı.
0-6 aylık bebeğin beslenmesinde yapılan hatalar nelerdir?
İlk 4-6 ayda bebekler yalnızca anne sütü ile beslenmelidir. Bu aylarda anne sütü ile birlikte verilen ek besinler bebeğin emme gereksinimini azaltarak, anne sütünden yeterince yararlanmasını engeller.
Anne sütünün yetersiz olduğu düşüncesi ile doktora danışmadan bebeğe mama vermeye başlamak bu dönemde yapılan en önemli beslenme hatasıdır. Bebeğin yeterince anne sütü aldığı, günde 6-8 kez bezini ıslatması ve haftada en az 150 gr. tartı alması ile anlaşılır. Bebeğin aylık takiplerinde kilosu mutlaka değerlendirilir.
Ek besinlere geçişte yapılan hatalar nelerdir? Önlemek için nelere dikkat edilmelidir.
Yaşamın ilk 4 - 6. ayından sonra anne sütü bebeğin beslenmesinde yetersiz kalacağından ek besinlere geçilir. Bu dönem hem bebek hem de anne için zor bir dönem olabilir. Bebekler katı gıda ile karşılaştıklarında, gıdayı dilleri ile iterler. Bu durum bebeğin dil hareketlerinin yeterince olgunlaşmamış olması nedeni ile dilleri ile besinleri geriye yönlendiremediklerinden dolayı gerçekleşir ve genellikle 6 aydan sonra düzelir. Bu istem dışı davranış genellikle anneler tarafından hatalı olarak yemenin reddi olarak algılanabilir. Annelerin bebeğin ek gıdaları sevmediğini ya da aç kalacağını düşünüp beslenme sırasında zorlayıcı olmaları bu dönemin en önemli hatası olup çocuklarda iştah probleminin temelini oluşturur.
Ek gıdalara geçişte yaşanan ikinci önemli sıkıntı ise bebeğin pürtüklü gıdaları yutmaya alışmasıdır. Bunun için sebze çorbası, sebze püresi, et gibi gıdalar tel süzgeçten geçirilerek 1-2 çay kaşığı miktarda bebeğe sunulmalıdır. Çocuğa sunulan miktar 1 hafta içinde yavaş yavaş arttırılarak 100-150 ml bir öğün olarak verilmeye başlanmalıdır. Bebeğin yutamadığını düşünerek besinlerin öğütücü (robot, blender) ile püre haline getirilmesi durumunda bebek çiğneme ve yutmayı öğrenemez ve katı gıdaları kusmaya başlar.
Ek gıdalara geçişte dikkat edilecek üçüncü nokta yeni besinlerin bebeğe birer birer sunulması ve allerji yapıp yapmadığının gözlenmesidir.
Karışık beslenmeye geçilen çocuklarda, çocuk her ağladığında biberon ile süt vermek, muhallebi gibi kalorisi yüksek gıdalara erken başlamak ve fazla miktarda vermek, yatkın çocuklarda şişmanlığa yol açan hatalı uygulamalardır.
Bebek ve çocuk beslenmesinde anne babaya düşen görevler nelerdir?
Çocuğun sağlıklı beslenme alışkanlıkları geliştirmesinde anne babanın tutarlılığı ve ona iyi örnek olması en temel koşuldur. Okul öncesi dönemde çocuğa yeme konusunda ısrarlı davranmak yemek sürecinin çocuk-ebeveyn arasında olumsuz ilişkilerle ve zıtlaşmalarla savaşa dönüşmesine neden olur. Çevresindekilerin yemek için ödül ya da ceza gibi tutumları yeme davranışı üzerinde olumsuz etki yaratır. Bu durum yeme reddini daha da arttırır.
Ev içinde yemek düzeni ve kurallar belirlenmelidir. Zevkli ve özenli bir sofra hazırlanmalı, tüm aile yemek saatinde bir arada olmaya dikkat etmelidir. Televizyon karşısında yemek yemek engellenmelidir. Çocuğun ebeveyn kuralları dışında kendi seçimlerini yapmasına da izin verilmeli, kendi kendine yeme davranışı desteklenmelidir. Annenin çocuğu beslemesi, yemek sırasında eleştirmesi çocuğun açlık duygusunu bastırarak iştahını kapatabilir. Bu durum fizyolojik bir süreç olan acıkma, iştah duyma ve yemek isteme düzenini bozar, çocuk yemek istemez. Çocuk bir gün yemeğini çok güzel yerken başka bir gün daha az yiyebilir. Araya giren hastalık ya da özel bir durum olmadıkça bu seçim makul karşılanmalıdır.
Diş çıkartma döneminde yapılan hatalar nelerdir?
İlk 6-9 ayda anne sütünün tamamlayıcısı olan ek besinler, 9 aylıktan sonra çocuğunuz için “asıl besin” özelliği taşır. Bu dönemde evde pişen yemeklerin çoğu çatalla ezilerek, az baharatlı ve az tuzlu olarak çocuğa sunulabilir. Bu dönemde en sık yapılan hatalardan biri bebeğin yemek suyu ile beslenmesidir. Bu beslenmenin besleyici değeri olmadığı unutulmamalıdır.
Çocukların yutma ve çiğneme yetenekleri 3 yaşından sonra tamamlanır, bu süre içinde soluk borusuna kaçarak boğulmaya yol açabilecek sert ve taneli besinler verilmemelidir.
Çocuklar hastalandıklarında (ishal, gaz sancısı, üşütme) yapılan beslenme hataları nelerdir?
İlk 6 ayda sadece anne sütü ile beslenen bebekler ishal, zatürre, allerji gibi hastalıklara daha az yakalanırlar ve daha sağlıklı büyürler. Anne sütü alan bebek ishal olduğunda anne sütüne ara verilmemelidir. Anne sütünde bulunan koruyucu antikorlar bebeğin ishal, üşütme gibi hastalıkları daha kolay atlatmasına yardımcı olur.
Havanın çok sıcak olması, bebeğin gaz sancısının olması durumunda da bebeğin anne sütü dışında su ya da başka sıvılara (bitki çayı, meyve suyu) gereksinimi yoktur. İlk 6 ayda bu sıvıları alan bebeklerin emme isteği azalacağından anne sütünden yararlanmaları azalır.