Anadolu Sağlık Merkezi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Meltem Çam, erken doğumu tetikleyen nedenler ile ilgili soruları yanıtladı.
Erken doğum neden kaynaklanır?
Doğum anne rahminin (uterus) düzenli kasılmaları ile başlar. Rahim ağzı (serviks) incelir ve açılır, böylece bebek doğum kanalına girer. Doğumu başlatan mekanizmalar tam olarak açıklanamamaktadır. Bu nedenle erken doğumun da bazı sebepleri olmakla birlikte esas nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak zamanında ve uygun yardımlarla erken doğacak bebeğin sağlıklı olma şansını arttırmak mümkündür.
Erken doğum tanısı nasıl konur?
Erken doğum tanısı düzenli kasılmalarla birlikte rahim ağzında değişikliklerin gözlenmesiyle konur. Bunun için gebenin mutlaka muayene olması gerekir. Daha sonra bebeğin monitörize edilmesi, ultrasonografik inceleme ve fibronektin gibi incelemeler de tanıya yardımcı olur. Esas önemli olan gebe hastanın erken doğum işaretleri konusunda dikkatli olmasıdır. Akıntıda değişiklik (sulu, sümüksü veya kanlı), akıntı miktarında artış, karnın alt kısmında baskı hissi, belin alt kısmında devam eden ağrı, ishalin de eşlik edebileceği karında kramplar, düzenli ve sık hissedilen rahim kasılmaları ve sertleşmeler gibi şikayetleri olan hasta en kısa zamanda doktoru ile görüşmelidir.
Erken doğum tehdidi nasıl tedavi edilir?
Doğum bazen hiçbir uyarı olmadan erken başlayabilir. Bazı kadınlar erken doğum açısından diğerlerine göre risklidir. Riski yüksek hastaların tespit edilip erken değerlendirilmesi gerekir. Bu durumda riski yaratabilecek sorunların ortadan kaldırılması (sigaranın kesilmesi gibi) veya daha önce erken doğum yapmış hastalarda erken doğumu önlemek için progesteron hormonu kullanılması gibi tedaviler uygulanabilir.
Erken doğum riskini arttıran (tetikleyen) nedenler nelerdir?
· Daha önceki gebelikte erken doğum
· Sigara içmek, kokain kullanmak
· Çoğul gebelik
· Daha önce geçirilmiş rahim ağzına(servikse) ait cerrahi işlemler
· Rahimde doğumsal anomaliler
· Mevcut gebelik sırasında geçirilen ameliyatlar
· Gebelikte infeksiyonlar
· Gebeliğin 2. veya 3. üç ayında kanama
· Aşırı kilo
· Gebelikte yetersiz bakım alınması
· Bebekte kromozom bozuklukları
Doğumu başlatan mekanizmalar açıklanamamakla beraber kasılmaları başlatan rahim, bebek veya anne ile bebek arasındaki plasentadır. Bu üçünden birinde oluşabilecek sorunlar erken doğum kasılmalarını tetikler. Rahmin aşırı gerildiği ve bebeğin yeterli büyümesine olanak sağlamadığı hallerde ( çoğul gebelik, rahim ile ilgili geçirilmiş ameliyatlar veya anne rahminde yapısal anomaliler gibi) kasılmalar uyarılmakta ve erken doğuma neden olmaktadır.
Plasentanın yapısını bozan kanamalar ve bebekte mevcut kromozom bozuklukları da doğumu tetikleyebilir. Serviksten geçirilmiş ameliyatler buranın zamansız açılmasına ve bebeğin doğum kanalına erken girmesine neden olur.
Bütün bu açıkladığımız risk faktörleri yanında erken doğum yapan hastaların yaklaşık yarısında bilinen bir risk faktörü tespit edilememektedir.
Ne gibi önlemler almak gerekir? Neler önerirsiniz?
Gebe hastanın düzenli takip alması, sigarayı bırakması, sağlıklı ve düzenli beslenmesi, düzenli bir yaşam tarzı benimsemesi ve özellikle doktorunun önerilerine uyması gerekir.
Riskli hastalarda mevcut riskleri erken saptayıp önlemler almak, mevcut infeksiyonların tedavisi, gerekirse progesteron hormonunun kullanılması, serviksin bir dikiş ile daraltılması (serklaj) gibi tedaviler uygulanabilir.
Erken doğumun önlenmesi mümkün müdür?
Bazen kasılmaları en az 48 saat durdurmak mümkün olabilir. Bunun için tokolitik olarak adlandırılan ilaçlar kullanılmaktadır. Bu tedavilerin de bazı yan etkileri mevcuttur. Bu sürede amaç anneye kortikosteroidler uygulayarak doğacak bebeğin akciğer gelişimini arttırmaktır.
Ancak bazı durumlarda kasılmaları durdurmak için geç kalınmış olabilir veya annede infeksiyon, yüksek tansiyon veya kanama gibi sorunlar varsa ve bebeğin problemleri varsa doğumu sonlandırmak gerekebilir.
Erken doğum bebeği nasıl etkiler?
Prematüre bebekler küçük ve hassastırlar. Nefes almak, beslenmek, ısıtılmak ve oluşabilecek sağlık sorunları nedeniyle özel bakıma ihtiyaç duyarlar. Böyle özel bir bakım yeni doğan yoğun bakım ünitelerinde sağlanmaktadır. Hastanın bazen böyle bir merkeze gönderilmesi gerekebilir. Preterm bebeklerin uzun sürebilecek fiziksel ve mental yetersizlikleri, başlıca solunum, barsak ve göz sorunları olabilir. 32 haftadan önce doğan bebekler daha risklidir. Bu nedenle böyle bir bebeğin bakımı için özel eğitimli doktor ve hemşirelerden oluşan bir takıma ihtiyaç duyulmaktadır.