ÇOCUK VE ERGENLERDE

PERFORMANS KAYGISI
Sağlık bakanlığı tarafından 2-18 yaş arasında yaklaşık 6000 çocuk üzerinde yapılan Türkiye Ruh Sağlığı Profili çalışmasının (Erol, 1998) sonucuna göre çocuk ve ergenlerde sorun davranış sıklığı %16.5, klinik düzeyde sorun davranış sıklığı %10.9’dur. Klinisyenlerin gözlemleri ise çocuk ve ergenlerde en sık gözlenen sorunun anksiyete (kaygı) olduğu yönündedir (Öner, P.).
Çocuk ve ergenlerde kaygı okul performansında ve kişilerarası işlevsellikte bozulmalara neden olabilmektedir.
Bu olumsuz etkiler erişkin yaşamda da gözlenen sorunlarla ilişkili bulunmaktadır (Pine ve ark. 1998).
Yapılan araştırmalar anksiyete ile birlikte depresyon, intihar ve kaygıyı bastırma amacıyla alkol ve madde kötüye kullanımı gibi olumsuz sonuçların sık görüldüğü bildirilmektedir.
Kaygının İşlevi:
Kaygının yaşamdaki zorlukları aşmada olumlu etkisi olduğu kabul edilir.
Gerekenden fazla ya da işlevsel olmadığında performansı olumsuz yönde etkiler.
Performans Kaygısı Nedir?
•Sosyal ya da performans sergilenmesi gereken durum ve ortamlarda (sınav, sahne vb.) başarısız olunacağı, diğer insanlar tarafından olumsuz değerlendirileceği yönünde beklentiden kaynaklı belirgin ve tutarlı kaygıdır.
•Kaygı duyulan ortamlardan ve durumlardan kaçınma ya da yoğun bir sıkıntıyla duruma katlanmayla sonuçlanır
Hangi Durumlarda Performans Kaygısı?
Sınav
Tanıştırılma
Bir işi yaparken izlenme
Şaka yapılması
Başkalarının önünde yazı yazma
Başkalarıyla yemek yeme
Topluluk önünde konuşma
Alış-veriş yapma
Telefonla sipariş verme
Çocukların karşılaştıkları çevresel ve içsel uyaranları sürekli olarak tehdit edici olarak algılamaları ve bu durumun düşüncelerine egemen olması korku ve kaygı ile sonuçlanmaktadır . Kaygısı olan çocukların olumsuz bir bilgi üzerine daha detaylı düşündükleri, bir başka deyişle diğer çocuklara kıyasla bir durumu pek çok bakımdan olumsuz olarak değerlendirmeye eğilimli oldukları bildirilmektedir. Kısaca söylemek gerekirse kaygılı çocuklar;
• Daha fazla olumsuz düşünce taşırlar
• Durumu olduğundan daha fazla tehlikeli olarak algılar
• Tehlikeyle başa çıkmada kendi yeterliliklerini ise yetersiz bulurlar
•Aşırı eleştireldirler
•Başkalarının değerlendirmelerine aşırı önem verirler
•Kendilerine yüksek standartlar koyarlar, mükemmelliyetçidirler
Kaygılı ifadelere örnekler:
“Okuldan atılacağım”
“Okulu zamanında biteremeyeceğim”
“Ailemi hayal kırıklığına uğratacağım”
“Şimdi benimle alay edecekler”
“Ailemin yüzüne nasıl bakacağım”
Yüksek standartlara örnekler:
“Konuşmam mükemmel derecede akıcı olmalı”
“Her zaman zeki ve hazırcevap görünmeliyim”
“Tüm soruları yanıtlamalıyım”
“Konuşurken hiç durmamalıyım”
“İnsanlar beni her zaman rahat ve endişesiz görmeliler”
“İyi bir… hata yapmamalı”
Kaygının bilişsel, davranışsal ve fiziksel alandaki etkileri sıklıkla şu şekillerde gözlenir:
Bilişsel
Konsantrasyon problemleri
Hafıza problemleri
Dikkat problemleri
Aşırı Hasaslık
Problem Çözmede Güçlük
Endişe
Davranışsal
Motor Huzursuzluk
Yerinde Duramama
Görevden Kaçınma
Hızlı Konuşma
Tutarsız Davranışlar
Öfke
Geri çekilme
Mükemmelliyetçilik
Görevi tamamlamakta güçlük
Kolay görevler üstlenmek
Fiziksel
Tikler
Kalp atışında artış
Kızarma
Terleme
Baş ağrısı
Kaslarda gerginlik
Uyku Problemleri
Mide Bulantısı
Kusma
Enuresis
Anne-babalar neler yapabilir?
• Çalışmalarında süreklilik olduğundan emin olun.
• Gerçekçi beklentiler oluşturmasına yardımcı olun (Yüksek satandartlar aşırı kaygı ve performansta düşüşe neden olacaktır).
• Gevşeme egzersizleri vb. teknikleri öğrenmesi ve uygulamasına yardımcı olun (Kaygıyı kontrol altına alabildiğini görmesi son derece önemlidir).
• Sergilenecek performansa uygun teknikleri öğrenmesine yardımcı olun (Sunum becerileri, sınav teknikleri... vb.)
• Performanstaki başarısızlığın kişiliği ölçmediğini hatırlatın.
• Gösterdiği çabayı ödüllendirin.
• Yeteri kadar dinlendiğinden emin olun (Başarılı performans için çalışmak kadar dinlenmek de önemlidir)
Uzm.PdgDidem KÜT

Kaynaklar
Huberty, T. J. (in press). Performance and Test Anxiety. In L. Paige & A. Canter (Eds.): Helping Children at Home and at School
III. Bethesda, MD: National Association of SchoolPsychologists.
P. Öner, H. Türkçapar, Ö.Ş. Üneri. Çocuk ve Ergenlerde Bilişsel Davranışçı Terapi: Anksiyete Bozuklukları. Kriz Dergisi 16(1):11
18.


21/02/2012 01:10